درس یکصد و بیست و دوم

سؤر نجس العين و سؤر طاهر العين

(فصل)« سؤر نجس العين كالكلب والخنزير والكافر نجس ، وسؤر طاهر العين طاهر وإن كان حرام اللحم أو كان من المسوخ أو كان جلالاً. نعم ، يكره سؤر حرام اللحم ما عدا المؤمن ، بل والهرة على قول ، وكذا يكره سؤر مكروه اللحم كالخيل والبغال والحمير ، وكذا سؤر الحائض المتّهمة ، بل مطلق المتّهم ‌».^[1]

سؤر حيوان غير مأکول اللحم

صاحب عروه فرمود بر اين كه سؤر طاهر العين تابع حيوان است و حيوان اگر طاهر شد سؤرش هم پاك است. و در ذيل كلامش مى‏فرمايد بلا فرقى كه اين طاهر مأكول اللحم بوده باشد يا غير مأكول لحم بوده باشد. حتى سؤر حيوانى كه جلّال است و تغذی به نجاست كرده است سؤر اون حيوان هم باز پاك است.

نظر مرحوم شيخ در المبسوط و نظر ابن ادريس در سرائر

كلام در فرمايشى بود كه در مقابل اين فتوا است. نقل كرده‏اند شيخ در مبسوط[2] فرموده است سؤر حيوانى كه لا يؤکل لحمه اجتناب از او لازم است و از ابن ادريس[3] نقل كرده‏اند [که] سؤر حيوانى كه لا يؤکل لحمه نجس است. منتهى طيور را و آن [حيواناتی را] كه لا يمكن الاحتراز عن سوره کالفارة و الهرة اينها را استثنا كرده‏اند.

استدلال بر مسلک مرحوم شيخ و مرحوم ابن ادريس

 كلام در استدلال به مسلك شيخ الطائفه در مبسوط يا مسلك ابن ادريس در سرائر بود. كه حيوانى كه غير مأكول اللحم است سؤرش وجوب الاجتناب داشته باشد كما ذكر الشيخ. يا نجس بوده باشد كما ذكر ابن ادريس.

عرض كرديم در ما نحن فيه دو تا روايت را ذكر كرده‏اند كه يكى صحيحه است و يكى موثقه است. در صحيحه عبد الله ابن سنان^[4] امام عليه السلام فرموده است سؤر اون حيوانى كه مأكول اللحم است، لا بأس به. و هكذا در موثقه عمار^[5] هم فرموده است امام سؤر حيوانى كه يأكل لحمه بما اين كه حكم معلق شده است، حكم عدم است در مقام تحديد، تحديد اون سؤرى كه جايز است ارتكاب او بما اين كه عند المقام اين تحقيق معلق شده است نفى الوصف به عنوان لا يؤکل لحمه و جواز الوضو و الشرب به عنوان يؤکل لحمه در موثقه اين مقتضاش اين است كه اينها مفهوم پيدا مى‏كند. كه اگر حيوان مأكول اللحم نباشد سؤرش فيه بأس. منع است. و منع مطلق هم وجوب الاجتناب يا نجاست مى‏شود منع وضعى مى‏شود. كانّ اينجور استدلال كرده است.

پاس مرحوم سيد خويي به استدلال ياد شده

 بعد در جواب اين استدلال اينجور فرموده‏اند كه در تنقيح [6]هم هست فرموده‏اند اين دلالت مى‏كند اين صحيحه و موثقه كه در سؤر ما لا يؤکل لحمه بأس است ولكن اين بأسی كه هست رفع يد می شود از ظهورش. از ظهور اين بأس رفع يد مى‏شود بواسطه صحيحه ی بقباق[7] كه در صحيحه بقباق تصريح شده است. حيوان كه غير مأكول لحم بوده باشد ولو از جنس طيور نبوده باشد، فاره و هره نبوده باشد، در غير مأكولى كه اين غير مأكول بدوى است سؤرش پاك است اشكالى ندارد. بواسطه اون صحيحه بقباق از اين بأسی كه از اين دو تا روايت استفاده شد از اين بأس رفع يد مى‏شود. ولو اينجا كلام تصريح نشده است. بعد خواهد آمد كه از ظهور بأس رفع يد مى‏شود؛ يعنى حمل به كراهت مى‏شود كه نتيجتا اينجور مى‏شود كه سؤر غير مأكول اللحم مكروه است انسان او را مرتكب بشود يا بخورد يا با او وضو بگيرد. اون بأسی كه ظهورش منع مطلق است از اون بأس رفع يد مى‏شود.

صحيحه عبد الله ابن سنان اينجور بود كه «لَا بَأْسَ أَنْ تَتَوَضَّأَ مِمَّا شَرِبَ مِنْهُ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ»^[8] ، چون كه در مقام تحديد فرموده [حيوان] مأكول لحم [را لابأس] ان تتوضأ بفضله از اين استفاده مى‏شود كه حيوان اگر غير مأكول شد لا بأس اونجا نيست. در موثقه عماره هم بود كه «كُلُّ مَا أُكِلَ لَحْمُهُ فَتَوَضَّأْ مِنْ سُؤْرِهِ وَ اشْرَبْ».[9] مقتضاى تحديد اين است كه اگر غير مأكول شد نه اين «تتوضأ» و «اشرب» آنجا نيست. از ظهور اينها رفع يد مى‏شود چون كه غايت اين است كه اون لا تتوضأ كه هست لا تتوضأ است در غير مأكول اللحم. در سؤر غير مأكول لحم فيه بأس است. از اين ظهور لا تتوضأ و فيه بأس رفع يد مى‏شود به اين صحيحه ابی العباس بقباق[10] كه در باب سه از ابواب اسعال روايت، روايت چهارمى است. شيخ نقل مى‏كند اين روايت چهارمى را عن حسين ابن سعيد عن حماد كه حماد ابن عيسى است عن حريز از حريز‏ نقل مى‏كند عن الفضل ابی العباس بقباق كه اجلا هستند تمام سند. «قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام». فضل ابی العباس البقباق مى‏گويد سؤال كردم ابا عبد الله عليه السلام را «عَنْ فَضْلِ الْهِرَّةِ وَ الشَّاةِ وَ الْبَقَرَةِ وَ الْإِبِلِ وَ الْحِمَارِ وَ الْخَيْلِ- وَ الْبِغَالِ وَ الْوَحْشِ وَ السِّبَاعِ» از اون سؤر گربه، شات، بقره و الابل و الحمار و الخيل و الوحش حيوانات وحشى «فَلَمْ أَتْرُكْ شَيْئاً إِلَّا سَأَلْتُهُ عَنْهُ» همه اينها را سوال كردم. كه وحش داخل غير مأكول اللحم است يك قسمت شان طيور هستند فلم اترك شى‏ء مگر اين که سؤال کردم از آن سألت يعنى از غير طيور هم سؤال كردم. اختصاص به طير ندارد از غير طيور هم سؤال كردم. «فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ» در همه فرمود لا بأس. «حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى الْكَلْبِ» حتى اين كه به كلب رسيدم «فَقَالَ رِجْسٌ نِجْسٌ لَا تَتَوَضَّأْ بِفَضْلِهِ وَ اصْبُبْ ذَلِكَ الْمَاءَ- وَ اغْسِلْهُ بِالتُّرَابِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ثُمَّ بِالْمَاء» خوب از خنزير هم رفع يد مى‏شود چون كه او هم نسل خاص دارد. يغسل مرات، غير از كلب و خنزير تمام اين حيواناتى كه هست لا بأس به سؤره است. بلا فرق ما بين اين كه مأكول الحم بوده باشد يا غير مأكول اللحم بوده باشد. پس اين حرف شيخ در المبسوط تمام نيست و همين طور حرف ابن ادريس ديگر تمام نمى‏شود. اين استدلال و اين جواب.

 درست توجه كنيد يك كلمه‏اى مى‏گويم اينجا يادتان بوده باشد، خوب اينجا كه فرمود كانّ اين روايت صحيحه فضل ابن بقباق نبود كانّ استدلال شيخ در مبسوط يا دعواى ابن ادريس دليل داشت. دلالت مى‏كرد بر اين كه سؤر غير مأكولى كه هست در او بأس است. سؤر غير مأكول لا تتوض‏ء و لا تشرب و حال اين كه اين داستان هيچ اصل ندارد. چرا؟ براى اين كه اين روايات در مقام تحديد و بيان حكم مطلق سؤر است اين را ما از كجا بفهميم؟  سائل اگر از امام عليه السلام سؤال مى‏كرد سألته عن سؤر الحيوان امام عليه السلام در جواب مى‏فرمود ما اكل لحمه فلابأس بسؤره. ظاهر سوال اين است كه او سوال مى‏كند از حكم مطلق السؤر. چه حيوان مأكول باشد يا غير مأكول بوده باشد. وحشی بوده باشد يا اهلى بوده باشد. امام عليه السلام ظاهرش اين است كه آن سوال را جواب مى‏گويد. در مقام جواب بفرماييد كل ما اكل لحمه فلا بأس بسؤره و اكتفا به او بكند. مقتضاى ظهور اطلاق سكوت از غير مأكول الحم و فقط بيان جواز و عدم البأس به سؤر مأكول اللحم را فقط اكتفا به او بفرمايد، چون كه ظاهر اين است كه به اون سؤال جواب مى‏دهد اين ظهور پيدا مى‏كند كه در غير مأكول اللحم اينجور نيست. والاّ اگر غير مأكول اللحم هم اينجور بود مى‏فرمود بر اين كه لا بأس بسؤر المأكول و غير المأكول. يعنى مى‏فرمود لا بأس بسؤر الحيوان. كما اين كه [فرض اين است که] سؤال كرده سألته عن سؤر الحيوان، مى‏فرمود لا بأس بسؤر الحيوان. اين كه فرمود كلما اكل لحمه فلا بأس بسؤره، معلوم مى‏شود كه در اون ديگر بأس است. و اما در جايى كه اين جور مقام را ما احراز نكرده‏ايم. هيچ سائل سؤالى نكرده است اصلا، مثل صحيحه عبد الله ابن سنان.

 در صحيحه عبد الله سنان اينجور بود كه عبد الله ابن سنان عن ابى عبد الله عليه السلام: «لَا بَأْسَ أَنْ تَتَوَضَّأَ مِمَّا شَرِبَ مِنْهُ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ»^[11]. اونى كه لحمش اكل مى‏شود از سؤر او اگر وضو بگيرى بأسی ندارد. خوب امام عليه السلام فرمود، اين كه از سؤر مأكول اللحم وضو بگيرى اشكالى ندارد.

[اما اين که] در مقام بيان سؤر مطلق الحيوان باشد اين را كى مى‏گويد؟ اين را از كجا بفهميم ما؟ احتمال مى‏دهيم امام عليه السلام كه فقط اين را فرموده است در مقام بيان اين بود. چون كه آن كلامى كه از امام سؤال مى‏شود اصل اين است كه در بيان آن حكم كه سؤر مأكول اللحم است باشد.

[اما] چرا غير مأكول را نفرمود؟ چون كه در غير مأكول تفصيل است. غير مأكول اگر نجس العين بوده باشد بايد اجتناب كند. غير مأكول نجس العين نبوده باشد لا بأس به. امام عليه السلام در بيان مقام اون يكى نبوده است. چون كه اين استثنا نداشت مطلق فرمود لا بأس ان تتوضأ به سؤر ما يؤکل لحمه. اين يكى.

 

 و اما آن روايت عمار بن موسی[12]مسبوق به سوال است ولكن سوال از سؤر حمامه شده است. مى‏گويد بر اين كه عمار ابن موسى عن ابى عبد الله عليه السلام: «سُئِلَ عَمَّا تَشْرَبُ مِنْهُ الْحَمَامَةُ» اون آبى كه آن مايعى كه از او حمامه خورده است كبوتر خورده است سؤال شد از امام عليه السلام از او، امام عليه السلام هم در جواب فرمود بر اين كه كل ماء اكل لحمه فتوضأ. هر چيزى كه مأكول اللحم باشد، حمامه منظور اين است كه مورد سوال هم داخل اين كبراست لا تتوض‏ء و تشرب. از او وضو بگير و بخور. خوب چرا اين مأكول الحم را فرمود؟ چون كه مورد سؤال حمامه فرمود و غير مأكول را نفرمود چون كه در مقام بيانش نيست. چرا؟ چون كه او يك تفصيلى دارد. تفصيلش اين است كه نجس العين باشد بايد اجتناب كرد. امام هم در مقام بيان او نيست و به عبارت ديگر اين كه مى‏گويند امام در مقام بيان تحديد است اين را ما بايد احراز كنيم كه امام عليه السلام مطلق  سؤرى كه لا بأس به در مقام تحديد اوست. نه اينجور نيست ما اين علم را نداريم. اين علم در صورتى مى‏شود كه يا سائل سؤال كند از مطلق السؤر يا امام عليه السلام بفرمايد بر اين كه احكى لك حكم الاسئار. اون وقت بفرمايد كلما اكل لحمه فلا بأس به سؤره.

و اما در صورتى كه نه امام فرموده است من در مقام بيان مطلق حكم مطلق الاسئار هستم نه سؤال از او شده است در اين دو تا روايت هيچ دلالتى نيست.

صحيحه بقباق هم در بين نبود اين دو تا روايت دليل مطلبى و مدعايى نمى‏شدند. خوب بگذاريد اينجا ديگر اين معامله را قطع كنيم.

استدلال بعضی بر مکروه بودن سؤر حيوان غير مأکول اللحم

 بعضى‏ها استدلال فرموده‏اند كه سؤر غير مأكول اللحم ولو طاهر است و پاك است ولكن ارتكاب او مكروه است انسان او را بخورد يا فرض كنيد وضو بگيرد از او ارتكاب او مكروه است. استدلال كرده‏اند به همين منوالی كه عرض كردم. كه از اين دو روايت استفاده مى‏شود كه در سؤر غير مأكول لحم بأس است. و اون بأس اگر بأس مطلق بود ظهورش تفهيم بود. صحيحه بقباق صريح بود كه لا بأس، انسان او را مرتكب بشود. پس منع مطلق كه مطلق بود قيدى خورد، از اطلاق خارج شد. ترخيص در ارتكاب وارد شد. جمع ما بين ترخيص در ارتكاب در اين صحيحه بقباق و بأسی كه از اين دو تا روايت استفاده مى‏شود نتيجه‏اش حمل بر كراهت است كه سؤر غير مأكول اللحم چه مى‏شود؟ مكروه مى‏شود. خوب معلوم شد كه اين حرف هم درست نيست. چون كه اصلا سؤر مأكول اللحم لابأس. تجويز شده است. سؤر غير مأكول اللحم چه جور است، از اين دو تا روايت اصلا استفاده نمى‏شود كه امام عليه السلام در مقام بيان او هست تا اين كه استفاده بشود كه امام عليه السلام در مقام بيان او هست. تا اين كه استفاده بشود كه در اونها بأس است چون كه مسبوق به سؤال از سؤر الحمام است و امام عليه السلام كبرايى مى‏گويد كه منطبق به او بشود. چرا سؤر غير را نمى‏گويد؟ مأكول را قيد كرد؟ چون كه در ديگرى تفسير است و در صحيحه عبد الله ابن سنان هم امام عليه السلام ابتدا كبراى مأكول اللحم را بيان فرموده است و اما غير مأكول اللحم ففيه تفصيل. كما اين متن عروه هم همين جور بود. ديگر اول فرمود سؤر مأكول اللحم طاهر است بلا اشكال. و اما غير مأكول اللحم او هم طاهر است، فرض بفرماييد الاّ اونى كه مثلا نجس العين است كه غير الكلب و الخنزير بوده باشد. اين مثل همان مى‏شود.

پس على هذا الاساس سوال؟ اولا تحديد عرض كرديم وصف نگفتيم و انشاء الله همين روزها مى‏رسد وصف هم تفصيل دارد. اينجور نيست كه مفهوم نداشته باشد. منتهى اون مفهومى كه در قضيه شرطيه مى‏گويند اون مفهوم نيست. ولكن يك مفهومى دارد قضيه وصفيه كه انشاء الله مى‏رسيم.

 در ما نحن فيه لا بأس كلما اكل لحم فلا بأس اين كه امام عليه السلام اكل لحم را قيد فرمود چون كه در غير مأكول اللحم تفصيل است در او و امام عليه السلام هم در مقام بيان او نيست اين حرف امام است. گذشتيم اين را.

سؤر حيوان جلّال

 ايشان در عبارت دارد كه «أو كان جلالا» ، حتى حيوانى كه تغذى به نجاست مى‏كند به عذره مى‏كند اين حيوان باز سؤرش پاك است. بعضى فقها به اين جلّال آكل الجيفة را اخذ كرده‏اند. گفته‏اند اون حيوانى كه مرده خور است. ميته را مى‏خورد. ميته كه نجس است. بعضى حيوانات كه از ميته، ميته خور هستند كه سؤر اونها هم پاك است. اين كه اينها را استثنا فرمود اين جلال و آنها آكل الجيف را هم عطف كردند بعضى‏ها، در اين اشاره است به خلافى كه در مسئله هست. گفته‏اند اگر حيوان جلال بوده باشد يا آكل الجيف بوده باشد از سؤر او بايد اجتناب كرد. چرا؟ نه به جهت اين است كه حيوان نجس العين است. جلال نجس العين نيست. نجس العين كلب و خنزير است. حيوان به واسطه اكل لحمش حرام مى‏شود. و آكل الجيف لحمشان حرام است والاّ نجس العين نيستند. مع ذلك از سؤرشان بايد اجتناب كرد. چرا؟ چون كه غالبا الاّ نادرا فم اينها، لعاب اينها، ريق اينها و اطراف فم اينها، متنجس است عين نجس را دارد. چون كه عين نجس را مى‏خورد ديگر. اين و هكذا اطراف الفم بما اين كه نجس هستند بدان جهت از اون مايعى كه حيوان به او دهن مى‏زند اون حيوان نجس مى‏شود به نجاست عرضيه بدان جهت بايد از او اجتناب كرد. اين فرمايش را فرموده‏اند. اين را مى‏بينيد كه اين حرف درستى نيست. خوب اونى كه ما در حيوانات ملتزم خواهيم شد خواهيم گفت كه اصلا ما دليلى نداريم كه اين حيوان ريقش يا اطراف [فمش] نجس مى‏شود. اون عين نجسى كه در خود اطراف فم هست خونى كه چسبيده خون اون ميته يا فرض كنيد اون عذره‏اى كه چسبيده است به اطراف فم يا فرض كنيد در دهنش است اونها نجس هستند. و اما خود دهان حيوان يا آب دهن حيوان يا اطرافش نجس بشود كه متنجس بشود به حيث اين كه در ما نحن فيه كه عين نجس است دو تا تنجس هست. يك تنجس ذاتى كه قائم به اجزاء عين نجاست است. يك تنجس عرضى كه قائم به فم الحيوان يا لعاب و ريق حيوان است. خواهيم گفت اين را دليل نداريم ما. چرا؟ چون كه ما نجاساتى را كه بول نجس است يا فرض كنيد بواسطه اصابت ثوب نجس مى‏شود از اين رواياتى كه فرموده است اغسل اون ثوبى را كه اصابت كرده است اغسل بدنى را كه دم اصابت كرده است اغسل كل اصاب ذلك الماء[13] از اين استفاده كرديم كه اونى كه عين نجس يا آب متنجس به او مى‏خورد از او نجس مى‏شود. و اين يك چيز مسلمى است كه در حيوانات امر به غسل نيست. هيچ كسى الی يومنا هذا نگفته است گربه‏اى كه توى خانه‏ات هست فرض كنيد دهانش، اطراف دهنش نجس شده است فاره گرفته است او را بشور تا، اغسل كل ما اصابه ذلك الماء ولو به گربه اصابت كرده است او را بشور. اين سيره مستمره مسلمين در اين است كه غسل در حيوانات ندارند. و اغسل كل ما اصاب ذلك الماء هم منصرف از اين حيوانات است.

 روى اين اساس فم انسان يا فم حيوانى كه هست فرض بفرماييد لعابش داخل فم مى‏گم يا فرض بفرماييد در حيوانات حتى خارج فم اونها هست انسان اگر به اطراف فمش خون اصابت كند بايد بشويد. و اما در حيوان هم امر به غسل نداريم بدان جهت در كاشف نداريم كه اطراف فم تنجس پيدا كرده است. اونى كه ما يقين داريم اون اطلاقى كه دم نجس است اين را مى‏گيرد. كه در اطراف فم حيوان است يا بول و غايط نجس است او را هم مى‏گيرد كه در اطراف فم يا داخل فم حيوان است. بدان جهت وقتى كه اون اجزاء ديگر از بين رفتند، نماند اونها اين كه مى‏گويند زوال عين مطهر بدن حيوان است اين حرف خواهيم گفت اساس ندارد. بدن حيوان نجس نشده بود كه زوال عين مطهرش باشد. به زوال العين خود نجس مى‏رود. روى اين اساس حيوانى كه فرض كنيد مثلا جلال است آمده است آب خورده است از اون سطل كه اب قليل است. خوب ما احتمال مى‏دهيم اون وقتى كه داشت مى‏خورد اصلا ريقش كه نجس نشده است اصلا اجزاء آن نجس نه در دهانش بود نه در اطراف دهانش بود. هيچ چيز نبود. روى اين حسابى كه هست خوب حكم مى‏كنيم آب پاك است و استصحاب اين كه اين اجزاء در داخل فمش يا اطراف فمش يك وقتى بود يقينا باقى است اين مثبت مى‏شود گذشتيم اين را. اين بقاء اونها اثبات نمى‏كند كه آب سطل با آنها ملاقات كرده است. موضوع تنجس ملاقات است. ملاقات با آن دم است، ملاقات آب است با او عذره. استصحاب بقاء عذره در فم حيوان يا اطرفا فم حيوان اثبات نمى‏كند كه ملاقات كرده است اين آب با اونها. اصل مثبت مى‏شود بدان جهت شك می كنيم حكم به طهارتش مى‏شود. وجوب اجتناب چرا بوده باشد؟

 كسى كه بگويد بدن حيوان نجس مى‏شود، زوال العين مطهرش است او در موارد شك اين استصحاب را بكند عيبى ندارد. چون كه آب ملاقات كرده است با لب حيوان و با لعاب حيوان بالوجدان و احتمال مى‏دهيم همان لعاب و همان دهن نجس بوده باشد. خود آن دهنى كه ملاقات شده است استصحاب مى‏گويد كه آن در نجاستش باقى بود، پاك نشده بود هنوز. بناء على مسلك مشهور كه فرق است در معامله، درست توجه كنيد بوده باشد مى‏شود در مواردى شك اين استصحاب را كرد. اونجايى كه احتمال بدهيد هنوز زوال العين در اطراف فم يا داخل الفم هست و اما بناءً على مسلكنا كه بدن حيوان نجس نمى‏شود دليل نداريم فقط نجس اون اجزاء اعيان هستند، استصحاب بقاء اونها اثبات نمى‏كند كه آب با اونها ملاقات كرده است و اين فرق ما بين المسلكين است.

 سوال؟ گربه همه‏اش توى خانه بود. چه جور نبود؟ مى‏گويد شيخ فرمود لا[تتوضأ بفضلها] چرا؟ غالبا سر سفره مى‏آيد. پس على هذا الاساس همانى كه سر سفره دور دهانش را با لبش مى‏شويد همه مى‏گويند پاك شده است. پس على هذا الاساسى كه هست زوال العين مطهر باشد يا زوال العين خود عين نجس باشد، زوال العين فقط عين نجاست مى‏رود. بدن حيوان از اول نجس نبود اين هم اثرش را گفتيم.

دو استثناء در عروه بعد از تصريح به کراهت سؤر غير مأکول اللحم

درست توجه بفرماييد تا اينجا حكم صاف بود. صاحب العروه مى‏فرمايد قدس الله نفسه الشريف سؤر غير مأكول اللحم ارتكاب او، يعنى به وضو گرفتن از او يا خوردن و استعمال او سؤر غير مأكول اللحمى كه هست سؤر غير مأكول اللحم مكروه است. اين جا دو چيز را استثنا مى‏كند. يكى سؤر المؤمن را كه انسان غير مأكول اللحم است ديگر، سؤرش، اگر مؤمن بوده باشد كراهت ندارد بلكه خواهيم گفت استحباب دارد سؤر المؤمن در او شفايى هست يكى سؤرالهرة ولو غير مأكول اللحم است نه اجتناب از او لازم كه نيست مكروه هم نيست. بلكه بعضى‏ها گفته‏اند مستحب است در اون سؤر الهرة على كل تقدير كلام واقع مى‏شود در دليل اين كراهت.

 دليل اين كراهت چيست؟ يك دليل بر كراهت را كه نقل كرديم‏كه دو تا موثقه بود يكى صحيحه و يكى موثقه. صحيحه بقباق حرمت را بود، ترخيص در خلاف داشت لا بأس فيه بأس حمل بر كراهت شد كه گفتيم اين دليل نمى‏شود. مى‏شود دليل ديگر بر اين مطلب كه مشروح است انسان سؤر اينها را مرتكب بشود يا نه؟ تمسك مى‏شود به چه چيز؟ به اين موثقه سماعه ابن مهران. در موثقه سماعه ابن مهران امام عليه السلام اينجور فرموده است، جلد اول باب، باب پنجم، روايت، روايت سومی است[14]. كلينى قدس الله نفسه الشريف نقل مى‏كند عن ابى داود عن الحسين ابن سعيد. حسين ابن سعيد هم از برادرش نقل مى‏كند عن اخيه الحسن. حسن هم نقل مى‏كند عن زرعه، زرعة ابن محمد. زرعه هم نقل مى‏كند از سماعة ابن مهران قال سألته مضمره سماعه از اون مضمرات معروفه است «سَأَلْتُهُ هَلْ يُشْرَبُ سُؤْرُ شَيْ‌ءٍ مِنَ الدَّوَابِّ وَ يُتَوَضَّأُ مِنْهُ» ؟ آيا سؤر شيئى از دواب خورده مى‏شود؟ دواب ظاهرش مأكول اللحم است دواب به اون حيواناتى كه بقر است و غنم است نمى‏دانم حمار است بغل است و خيلى هست، اسب است اينها هستند ديگر گاو است اينها يتوضأ منه كه سابقا گفتيم اينها مأكول اللحم هستند، بولشان هم پاك است؟ «قَالَ أَمَّا الْإِبِلُ وَ الْبَقَرُ وَ الْغَنَمُ  فَلَا بَأْسَ». اين سه تا بأسى ندارد. مفهومش اينجاست تعليل، كه تعليل به اين سه تا كرد. كه سوال از مطلق السؤر مأكول اللحم بود. سه تا را فرمود اما اينها بأسی ندارد مفهومش اين است كه در غير اينها بأسی هست. اين است در مقام تحديد. دلالت دارد. خوب وقتى كه حيوانى كه مأكول اللحم است ولكن غير بقر شد، اونها سؤرشان كراهت داشت بايد به كراهت حمل كنيم چون كه دليل شد كه اين پاك است عيبى ندارد. پاك مى‏شود، آب پاك مى‏شود با او وضو گرفت و خورد. حمل بر كراهت مى‏شود. وقتى كه سؤر بقر و السؤر الحمار اونها مكروه شدند اون حيواناتى كه سبع هستند غير مأكول اللحم هستند ديگر اونها كمتر از اينها نمى‏شوند. فتوا دلالت مى‏كند كه اجتناب از سؤر اونها هم همين جور مطلوبيت دارد يعنى مكروه است بر ارتكاب سؤر اينها. اين روايت دلالتش عيبى ندارد. انما الكلام كل الكلام در سند اين روايت است.

 اين روايت را نقل مى‏كند كلينى قدس الله نفس الشريف از ابى داود. در كافى تنها اين روايت نيست. مثل اين روايت متعدد است كه بدو كرده است كلينى قدس الله نفسه الشريف به ابى داود.اين ابى داودى كه كلينى از او اول سند ذكر مى‏كند جاى على ابن ابراهيم مثلا جاى محمد ابن ابراهيم جاى عدة من اصحابنا و ابو داود. اشكال شده است كه ابو داود كيست. اين مجهول است؟ ما نمى‏شناسيم. اين شيخ كلينى كه اينجور يعنى ابتدا مى‏كند سند را به او اين كيه؟ اين مجهول است. روى اين حساب اين روايت از كار مى‏افتد. ديگر موثقه نمى‏شود. چون كه نمى‏دانيم اين ابى داود كه كلينى از او نقل مى‏كند، خيلى هم روايت ندارد در كافى از اين. مثلا هزار تا صد تا روايت دارد. پنجاه تا از اين روايت دارد پس معلوم مى‏شود، پنجاه تا هم ندارد. شايد از بيست و چند تا تجاوز نكند از اول كافى تا آخر كافى. اين ابى داود كيه؟ خوب ما او را نمى‏شناسيم بدان جهت اين روايت اعتبار ندارد اين كه در السنه به اين روايت مى‏گويند موثقه سماعه اساسى پيدا نمى‏كند. [محمد باقر مجلسی (ره) به نقل] از مجلسى اول قدس الله نفسه الشريف فرموده است در اون مرأتش[15] اينجور فرموده است.[16] بر اين كه اين ابى داود همان سليمان ابن سفيان است كه ابو داود منشد است اين ابو داود منشد شخص ثقه‏اى است على ابن حسن فضال او را توصيف كرده است ولكن كلينى نمى‏تواند از او نقل كند. مرتبه كلينى از او متأخر است. بلا واسطتا كلينى نمى‏تواند از او نقل كند. فرموده است چون كه اين ابى داود منشد يك كتابى داشت و اون كتابش از كتب معروفه‏اى بود. نسخه‏اى از اون كتاب مشهور بود و مسلم بود كه اين مال ابى داود منشد است بدان جهت وضوح اون نسخه، كلينى قدس الله نفسه الشريف ابتدأً از همان كتاب نقل مى‏كند. واسطه‏اى ما بين خود و اون كتاب را در بعضى موارد ذكر نمى‏كند، در بعضى موارد هم ذكر مى‏كند. چون كه در بعضى موارد در كافى از ابى داود نقل كرده است مع الواسطه. پس اين ابى داود منشد است و اشكالى ندارد. اين حرف، حرف روايت ارسال نمى‏شود ديگر، مرسل نمى‏شود يا مرفوعه نمى‏شود به اصطلاح ما مرفوعه مى‏شود كه سند را كلينى بالا برده است از كسى نقل كرده است كه واسطه ما بين او و ما بين كلينى بايد باشد و اون واسطه را ذكر نكرده است يا مرفوع است يا مرسله ديگر از بين مى‏رود اين احتمال. اين را مجلسى فرمود. معجم[17] فرموده اين حرف، اين فرمايش مجلسى اول درست نيست. اين ابى داود كما اين كه ديگران گفته‏اند و مجلسى ثانى فرموده است اين مجهول است. اين نمى‏تواند اون ابى داود منشد بشود كه على ابن حسن فضال او را توثيق كرده است. چرا؟ ايشان فرموده است بر اين كه كلينى سه جور از اين ابى داود روايت نقل مى‏كند. طهارتا بدو سند مى‏كند به ابو داود. مثلا اين روايتى كه بدو كرده است سند را به اين كه ابو داود اخرى ابو داود را عطف مى‏كند به احمد ابن محمد. اينجا دارد كه ابو داود عن الحسين ابن سعيد آخر. در بعضى جاها دارد عدت من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابى داود عن حسين ابن سعيد. همين حسين ابن سعيد. ابى داود را عطف مى‏كند به اون احمد ابن محمد. يعنى عده هم از احمد ابن محمد نقل مى‏كنند هم از ابى داود نقل مى‏كنند جميعا عن حسين ابن سعيد. و در بعضى جاها اين ابوداود را عطف بر خود عده مى‏كند. مى‏گويد عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابو داود با واو حالت رفعى. در اون نقل اولى اينجور بود كه عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابى داود عطف به جاى احمد ابن محمد بود. اين عده مرفوع است. در بعضى جاها به اين مرفوع عطف مى‏كند. مى‏گويد عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابو داود. اين كه ابو داود را عطف مى‏كند به عده اين شاهد قطعى است بر اين كه اين كلينى از ابو داود بلا واسطه هم نقل مى‏كند. اگر حرف مجلسى اول صحيح بود كه اين از كتاب نقل مى‏كند. كتابش به واسطه رسيده بود به كلينى چون كه واضح نبود ذكر واسطه نمى‏كند اگر اين حرف صحيح بود بايد در مواردى كه مى‏گويد عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابى محمد در ساير موارد را هم كه عده ذكر مى‏كند بايد ابى داود بگويد عطف به احمد ابن محمد بكند. چون كه همان عده است وسايط ديگر. وسايط همان عده است بايد بگويد عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابى داود عن حسين ابن سعيد.

 اين كه در بعضى جاها مى‏گويد عدة من اصحابنا عن احمد ابن محمد و ابو داود اين معنا پيدا نمى‏كند. چون كه ابو داود واسطه كتابش همان عده است. كما اين كه در اون دسته ديگر نقل مى‏شود. پس چرا عطف به عده كرده است ابو داود را؟ پس اين شاهد قطعى است كه كلينى يك ابوداودى هست كه طهارتا از او مع الواسطه نقل مى‏كند به واسطه عده و اخرى بلا واسطه نقل مى‏كند. او كيست ما نمى‏دانيم؟ اما ابى داود منشد كه همان فرض بفرماييد همان سليمان ابن سفيان است كه ابى داود منشد مى‏گويند على ابن حسن فضال او را توثيق كرده است كلينى از او بلا واسطة نمى‏تواند نقل كند. بدان جهت اين روايت من حيث السند ضعيف هستند پس اين به درد نمى‏خورد. اين فرمايشى است كه ايشان در معجم فرموده‏اند.