درس یکصد و چهل و دوم

نجاسات

« الثالث المني من كل حيوان له دم سائل‌حراما كان أو حلالا بريا أو بحريا و أما المذي و الوذي و الودي فطاهر من كل حيوان إلا نجس العين و كذا رطوبات الفرج و الدبر ما عدا البول و الغائط»^[1]

ادامه بحث نجاست منی

كلام در مقام ثانى است و او نجاست منى الحيوان است. حيوانى كه ذى النفس است. اعم از اينكه مأكول اللحم بوده باشد يا غير مأكول الحم. معروف و متسالم عليه بين اصحابنا اين است منى كلّ حيوان ذى نفس اعم از اينكه مأكول اللحم بوده باشد يا غير مأكول الحم، اين منى محكوم به نجاست است و از اعيان نجسه است. در مسأله خلافى معلوم نيست بين اصحاب ما و دعوی الاجماع كثير و متعدّد است در كلمات.

وجود دو طائفه روايات در ارتباط با نجاست منی

و امّا اين حكم را اگر بخواهيم مثل بعضى‏ها از روايات استفاده كنيم كه ادّعا كرده‏اند كه روايات اطلاق دارد و مى‏گيرد آن مواردى كه منى از غير الانسان بوده باشد. فرض مى‏كنيم اين روايات دو طايفه هستند به حسب اين تقسيم كه مى‏كنيم.

طائفه نخست: روايات در مقام پاسخ به جواب سائل مبنی برشتسن منی

 يك طايفه از اين روايات، وارد شده است در مقام سؤال سائلى يعنى در مقام جواب از سؤال سائلى كه منى اصابت كرده است به ثوب يا جسد. امام (ع) فرموده است: كه آن موضع منى را از ثوب بايد شسته بشود. و ثوب بايد شسته بشود. و هكذا در بعضى روايات يكى شده است كه اگر منى اصابت به ثوب كرد بشور آن ثوب را كه در اين طايفه امر شده است به وصل ثوب من جسد من المنى. منتهى بعد از سؤال سائلى يا ابتداءً امام فرموده است بر اينكه اگر منى اصابت به ثوب كرد او را بشور و با او نمى‏شود نماز خواند. اگر كسى بخواهد به اين طايفه استدلال كند نجاست منى على الاطلاق ولو منى، منى حيوان بوده باشد، بر اين استدلال شبهه است و تمام نيست اين استدلال. براى اينكه شما مى‏دانيد آن منى كه اصابت مى‏كند به ثوب انسان و بدن انسان فرقى نمى‏كند منى از خودش خارج بشود يا از فرض كنيد به ثوب كس ديگرى اصابت كرده بود منى با او مى‏خواهد نماز بخواند. كه آن كه اصابت مى‏كند به ثوب و جسد اين منى الانسان است لا غير.

و امّا منى حيوان او اصابت به ثوب و جسد نمى‏كند و اگر اصابت بكند يك چيزى است نادر بلكه غير واقع و كفايت مى‏كند در اين معنا، که انسان لحاظ بكند آن موردى را كه از حيوان منى خارج مى‏شود كه او مثل انسان نيست. يعنى معلوم نيست. شايد هم نباشد. كه ساير حيوانات مثل انسان هم محتلم بشوند. ساير حيوانات آنى كه در آنها هست، فقط خروج منى عند الجماع است.

 بدان جهت در آن موردى هم منى اصابت به ثوب مردى بكند، اين غير واقع است. سؤال؟ ...ما روايات را مى‏گوييم. سوزن را بحث نمى‏كنيم.

در اين رواياتى كه وارد شده است از امام (ع) سؤال شده است كه منى اصابت به ثوب من كرد، گاو اگر بوده باشد در روايات كه امام بفرمايد، اگر منى اصابت به ثوب كرد او را بشور، اينها منصرف است به منى الانسان و ساير منى حيوان را شامل نمى‏شود. و كفايت مى‏كند در تصديق به اين انصراف ملاحظه آن موردى كه منى از حيوان خارج مى‏شود، بلا فرق ما بين مأكول و غير مأكول. ما نمى‏گوييم به ضرس قاطع که حيوان در غير مورد جماع منى خارج نمى‏شود. اگر هم بشود يك چيز نادرى است.

 پس على هذا الاساس اين روايات، متضمّن هستند منى را كه اصابت به ثوب مى‏كند قاعدةً او الجسد حكم او را بيان كند.

طائفه دوم: رواياتی دال بر نجاست هر منی باطلاقه

 امّا طايفه ثانى از روايات، كه در طايفه ثانى فقط يك روايتى است كه بعضى اوقات گفته شده است كه اين روايت دليل مى‏شود بر نجاست كلّ المنى من الانسان او غير الانسان از حيوانات ديگر. و آن روايتى كه در مقام هست. آن روايت صحيحه محمّد ابن مسلم است. در باب 16 از ابواب نجاسات روايت دوّمى[2] است.

صحيحه محمد بن مسلم

محمّد ابن حسن به اسناده عن الحسين ابن سعيد عن حمّاد ابن عيسى عن حريز عن محمّد ابن مسلم سند همه‏اش اجلّا هستند «عن ابى عبدالله (ع) قَالَ: ذَكَرَ الْمَنِيَّ وَ شَدَّدَهُ » امام (ع) متذكّر منى شد و امر منى را تشريح كرد «وَ جَعَلَهُ أَشَدَّ مِنَ الْبَوْلِ» نجاست منى را اشدّ از نجاست بول قرار داد. در اين روايت مباركه فرقى نمى‏كند، اين اشد به هر معنايى بوده باشد. يك معنايش را آن روز گفتيم يعنى اشد است من حيث التّطهير. حيث بول چون كه لجوزت و سكونتى ندارد اصبّ الماء على الجسد يا به اجراى الماء و اخراج الماء عن الثوب غسل مى‏شود گفت. به خلاف منى كه در منى چون كه سكونت و لجوزت است اين اشد است تطهيرش. يك احتمال اين بود كه ايشان فرمودند خلاف ظاهر است. يك معنا اين بود.

يك معناى ديگرى در اين روايت است و آن معناى ديگر اين است كه نجاست بول اشد است يعنى شارع امر را در منى اشد گرفته است از حيث جعل الحكم. يعنى جعل الحكم اشد است. حيث كه نجاست را در بعضى موارد به بول جعل نكرده است. جعل نفرموده است. مثل بول حيوانى كه مأكول اللحم است. حيث تقدّم كلّ ماء اكل لحمه لا بأس ببوله و خرئه، و امر جعل را شارع تشديد كرده است يعنى منى را موسّع جعل كرده است نجاستش را. هم منى از انسان و هم منى حيوان بلا فرق مابين حيوان كه هر حيوانى بوده باشد. مأكول اللحم بشود يا غير مأكول اللحم بشود. اين منى را من حيث جعل اشد قرار داده است. اين هم يك معناى ديگر است.

يك معناى ديگر هم باز طلب شما كه احتمال سوّم مى‏شود. آن معناى ديگر هم اين است كه جورى كه امام (ع) فرموده است: «فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ يَخْلُقْ خَلْقاً أَنْجَسَ مِنَ الْكَلْبِ- وَ إِنَّ النَّاصِبَ لَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ لَأَنْجَسُ مِنْهُ»[3] ، آنجا انجست على التفصيل است. چه معنا را دارد، كه ناصبى من حيث النّجاسة اشدّ است و نجاستش از كلب آنجا به معنى توسعه كه نيست يقيناً. آنجا انجس چه معنا بوده باشد، اينجا انجس بودن اشدّ نجاست بودن منى از بول به همان معنا است. بنابراين نمى‏شود اين را به معنى توسعه گرفت. آن جاهايى كه بول پاك است، منى در آن موارد نجس است. مثلاً بول مأكول اللحمى كه گفتيم پاك است، منى آنجا نجس است. بنابر معناى دوّم كه به معناى اشدّ در جعل يعنى توسعه در جعل است، به آن معنا بوده باشد، او دلالت مى‏كند كه نجاست منى وسيع است از نجاست بول.

 امّا بنابراين معناى ثالث، كه عبارت از اين است كه نه مثل آن انجس بودن ناصب از كلب است اشدّ بودن و انجس بودن منى از بول، اين معنا در ما نحن فيه كه اشدّ نجاست هم بوده باشد مثل انجس بودن آنجا بوده باشد توسعه ديگر فهميده نمى‏شود. كما اينكه اگر به معنى اشدّ در مقام تطهير بوده باشد، توسعه ديگر فهميده نمى‏شود.

 على هذا الاساس، هر كدام از اين سه احتمال باشد، الان تعيين نمى‏كنيم كداميك از اين سه احتمال است. هر كدام از اينها بوده باشد لا اشكال که دلالت مى‏كند آن موردى كه بول نجس است منى هم نجس است و نجاستش هم انجس از او است. مثلاً حيوانات غير مأكول اللحم كه ذى نفس سائله هستند ديگر اين روايات اين جاها را مى‏گيرد كه آن جايى كه بول نجس بوده باشد، اين نجاست منى اشد است از نجاست آن بول آن معنايش اين است كه منى‏اش هم حيوانى كه ذى نفس سائله است ولن غير مأكول اللحم است، به اين معنا دلالت مى‏كند. در ذيل اين روايت دارد كه  «ثُمَّ قَالَ- إِنْ رَأَيْتَ الْمَنِيَّ قَبْلَ أَوْ بَعْدَ مَا تَدْخُلُ فِي الصَّلَاةِ- فَعَلَيْكَ إِعَادَةُ الصَّلَاةِ وَ إِنْ أَنْتَ نَظَرْتَ فِي ثَوْبِكَ- فَلَمْ تُصِبْهُ ثُمَّ صَلَّيْتَ فِيهِ ثُمَّ رَأَيْتَهُ بَعْدُ- فَلَا إِعَادَةَ عَلَيْكَ وَ كَذَلِكَ الْبَوْلُ».^[4]  اگر نسيان كرده باشى شستنش را نماز باطل است و بايد اعاده كنى. اگر نمى‏دانستى و بعد ديدى كه در حال صلاة نجس بود، جعل به نجاست ثوب است. ضرر ندارد به صلاة اين ذيلى كه دارد اين دليل نمى‏شود كه صدرش هم مال منى الانسان است. چرا؟ چون كه اين تفريع نيست ان رأيت به معناى. تفريع نيست. يك حكم مستقلى است. حكم ديگر را كه محل ابتلا هست، بيان فرموده است كه اگر منى را ديدى و نماز خواندى باطل است و بايد اعاده كنى. نديدى، جاهل بودى، نه اعاده نمى‏خواهد مثل بول. بول و ساير نجاسات هم حكمش اين است. پس على كلّ تقدير به اين روايت مى‏شود تمسّك كرد كه ذكر منى وشدّد ذكر فرض اصابت منى به ثوب نشده است. به جسد نشده است. ذكر منى وشدّد، اين ظاهر بر اين است كه يعنى اطلاقش شامل مى‏شود. منى يك حيوانى را كه غير مأكول اللحم است و بولش نجس است. اين نجاست منى اشدّ از او است. اين را مى‏گيرد.

 انّما الكلام، در آن حيوانى است كه مأكول اللحم بوده باشد كه آنجا، آن بولش نجس نيست. مى‏گوييم منى‏اش نجس است. علی خلافهم. در ما نحن فيه اگر انجس و جعله اشدّ من البول اگر به معنى توسعه شدّت در جعل، يعنى توسعه در جعل بوده باشد، مى‏شود گفت كه توسعه در جعل به اين مى‏شود كه حيوان غير مأكول، و حيوان مأكول اللحمى كه بولش نجس نيست، پس بايد منى‏اش نجس بوده باشد. ولكن اين معنى دوّمى شايد به معنى اشد به چيزى بوده باشد. از حيث اين بوده باشد كه تطهيرش اشد است. لزوجت دارد. كه صاحب حدائق[5] مى‏گفت. يا اشد است مثل اشد بودن نجاست ناصبه است نسبت به كلب. اشد است نجاستش. آنجا اشدّيت به چه معنا است؟ اينجا هم همين معنا بوده باشد. فرض مى‏كنم اين معنايى كه در ما نحن فيه اشدّ از بول بوده باشد خود نجاستش، ولو آنجا ما قبول و تصحيح بكنيم كه خواهد آمد كه معناى انجسيّت چيست انشاءالله.

 ولكن آن معنا مثل اينكه با اين مورد مناسبتى ندارد. چون كه نجاست بولى كه هست، نجاست بول اشد است. چرا؟ چون كه شارع در تحريرش غسلتين اعتبار كرده است. و لكن در معنى غسلتين اعتبار نشده است. آن غسله‏اى كه مزيل العين است و منى را از ثوب برمى‏دارد، آن پاك مى‏كند. احتياج به غسلتين ندارد. فقط بول استثنا شده است. بگوييم نفس نجاست منيّه اشد است. از نجاست بوليه اين لزوم غسلتين در بول و كفايت نفس الغسل در منى، با هم مناسبتى ندارد. كذلك اگر به معنايى كه صاحب حدائق فرمود كه آن اين است كه نه اين اشد است يعنى تطهيرش آن عينش را بردن، به واسطه او اشد شده است. اين يك كلمه‏اى سابقاً گفتيم اين هم خلاف ظاهر است. براى اين كه ازاله عين مقوّم غسل است نه اينكه شرط آخر شرعى است. تا مادامى كه عين زائل نشده است، غسل صدق نمى‏كند. اگر دست شما خون بوده باشد، خون خشك بوده باشد فرض كنيد آب كه ريختيد خون هست، اين بشرى كه زير اين خون است صدق نمى‏كند كه شسته شده مكان البول. آن وقت، عرفاً غسل صدق مى‏كند، كه دم برود از آنجا. بعد از رفتن دم آب برسد به آن بشره. اين محقّق عنوان غسل است. بدان جهت امام (ع) وقتى كه فرمود منى نجس است، و بايد شسته بشود از ثوب اين معناى نجاست است كه بايد شسته بشود. اين اشدّ از بول است. اين به قول ايشان كه خدا حفظش كند مى‏گويد تشبيه توضيح واضح مى‏شود كه امر به غسل شد ديگر. نجس است كه بايد شسته بشود. ديگر عين برود متعرّض شدن به اين لزومى ندارد. بدان جهت در ساير نجاسات هم متعرّض به اين معنا در همه نشده است كه دم بايد عينش برود. همين جور است دم را بشور. اين چرا تعرّضى در آنجا نشده است. چون كه اين مقوّم خود عنوان غسل است نه شرط زائل بر غسل است. اين هم خلاف ظاهر است. بعيد نيست كه و جعله اشدّ من البول، اشدّيت در مقام جعل بوده باشد كه جعلى كه تكليف مى‏آورد براى انسان، آن جعل را در ما نحن فيه دارد كه توسعه دارد. اگر معنايش اين بوده باشد، در آن حيوانى كه مأكول اللحم است، ديگر مطلب صاف مى‏شود. چون كه حيوان مأكول اللحم هم بايد منى‏اش چه بوده باشد؟ منى‏اش بايد نجس بوده باشد تا اشدّيت محقّق بشود. اين كه فرموده‏اند اين اشدّيت در اين روايت به معنى توسعه در جعل خلاف ظاهر است. وقتى كه خلاف ظاهر شد، در ما نحن فيه ما بوديم و اين روايات بود، حكم مى‏كرديم كه منى حيوان مأكول اللحم هم مثل بولش پاك است. لاصالة الطّهارة دليل ندارد. الاّ انّ الّذى اخرجنا من هذا الاصل. آن اجماع و تسالم اصحاب است كه منى علی الاطلاق نجس است. من كلّ حيوان ذى نفس اعم از اينكه مأكول يا غير مأكول بشود، كه اين فرمايش تمام نيست. چرا؟ براى اينكه اگر اين روايت دلالت نداشته باشد، ما حكم مى‏كنيم كه منى حيوان مأكول اللحم پاك است مثل بولش، به اين اجماعى كه در مقام است اعتنا نمى‏شود. چون كه اين اجماع، اجماع مدركى است. شما مى‏توانيد مدركى بودن اين اجماع را درك كنيد؟ به كلامى كه محقّق و علّامه دارد. محقّق در معتبر[6] و علاّمه در منتهى^[7] اين جور فرموده‏اند، كه منى حيوان مأكول اللحم آن هم نجس است. كلّ حيوان ذى النّفس بوده باشد، مأكول اللحم يا غير مأكول اللحم بوده باشد نجس است. لعموم الاخبار و اطلاق. تمسّك به عموم اخبار و اطلاق اخبار كرده‏اند. بدون اينكه ذكرى بكنند كه مسأله اجماعى است. كما فى ساير المسائل، غالباً مى‏گويند ديگر. اصلاً در ما نحن فيه اجماع را ذكر نكرده‏اند. اعتماد نكرده‏اند به اجماع. اين اجماع يا يقيناً مدركى است كه همان اخبار از آنها اطلاق فهميده‏اند يا توجّه بفرماييد بر اينكه اخبارى كه گفتيم منصرف هستند. يا لااقل احتمالش را مى‏دهيم. بدان جهت روايات دلالتى نداشت رجوع به اصالة الطّهاره مى‏كرديم. اين اجماع در ما نحن فيه مدرك فتوى به نجاست نمى‏شود. يكى احتياط بكند عيبى ندارد. آن مدرك فتوى به نجاست نمى‏شود. فقط آنى كه در ما نحن فيه عرض كرديم، چون كه اشدّيت به معناى اشدّيت نجاست ناصب از كلب در ما نحن فيه اين مناسبتى ندارد و آن تعرّض به ازالة العين هم مناسب نيست، نه كه اين روايت ظهور داشته باشد در اشدّيت به حسب الجعل آن نحوى كه گفتند و آن وقت دلالت بكند كه حيوانى كه مأكول اللحم هم هست ذى نفس است، آن منى‏اش نجس است.

بعد فرموده‏اند بر اينكه اگر فرضنا -در تنقيح است- اين روايت اطلاقى داشته باشد و اشدّيت به حسب جعل بوده باشد، اين معارضه دارد با دو تا موثقه. با يكى معارضه قطعى است و با ديگرى معارضه على تقديراست.

موثقه عمار

يكى از اين موثقه‏ها، آن موثقه‏اى است كه وارد شده بود در آن بول و رؤث حيوانى كه مأكول اللحم است. در آنجا امام اين جور فرموده بود، كه باب 9 از ابواب نجاسات روايت، روايت [8]12 بود.

«وَ عَنِ الْمُفِيدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: كُلُّ مَا أُكِلَ لَحْمُهُ فَلَا بَأْسَ بِمَا يَخْرُجُ مِنْهُ».

هر حيوانى كه مأكول اللحم شد، هر چه از او خارج شد پاك است.

 خوب، يكى از چيزهايى كه از حيوان مأكول اللحم خارج مى‏شود منى است ديگر. اين مى‏گويد پاك است. اين روايت كانّ معارضه مى‏كند با آن روايت صحيحه محمّد ابن مسلم. تعارضشان من عموم و الخصوص من وجه است. آن صحيحه محمّد ابن مسلم مى‏گويد هر منى نجس است. منى انسان بوده باشد، حيوان غير مأكول اللحم باشد يا حيوان مأكول اللحم باشد. توسعه معنايش اين است ديگر. اين روايت هم مى‏گويد از مأكول اللحم آن كه خارج مى‏شود پاك است. بول باشد يا غائط كه محلّ افتراق و منى انسان و حيوان غير مأكول محلّ افتراق به او محلّ اجتماع اينها منى آنى مى‏شود كه از حيوان مأكول اللحم خارج مى‏شود. عموم اين روايت مى‏گويد لا بأس و اطلاق آن روايتى كه هست مى‏گويد فى بأس. در ما نحن فيه اين روايت هم كه كلّما اكل لحمه فلا بأس بما يخرج منه، اين هم اطلاقش است. فلا بأس بما اطلاق دارد. اين هم اطلاق دارد. آن هم اطلاق دارد. تعارض من عموم و الخصوص من وجه است.

موثقه ابن بکير

 يكى اين روايت و يكى هم آن موثقه بكير[9] كه ديروز گفتم سنگين است نياوردم، كه در باب لباس مصلّى وارد شده بود. امام (ع) در آن موثقه ابن بكير فرمود، كلّ حيوانى كه مأكول اللحم بوده باشد صلاة در هر شيئى از او، بولش، رؤثش، و كلّ شى‏ءٌ منه جايزٌ كه فرمود، كلّ شى‏ء كه آن كلّ شى‏ء منى را هم مى‏گيرد. اگر منى نجس بوده باشد كه نمى‏شود با آن منى نماز خواند. چون كه نجس است ديگر. اين موثقه گفتيم كه ديگر نمى‏شود با او معارضه فرض كرديم. چرا؟ به دو جهت.

 يك جهت اين است كه، صلاة فى كلّ شى‏ءٍ منه گفتيم منى اصابت به ثوب نمى‏كند. اين يكى. دوّمى اين است كه اصل روايت ناظر بر مانعيّت نجاست نيست. آن روايت در بيان مانعيّت از حيث اين است كه اين جزء حيوان، رطوبت حيوان است. چون كه غير مأكول باشد مانع است. ولو پاك باشد. بزاق گربه فرض كنيد دست شما باشد با او نماز بخوانيد نمازتان باطل است. چون كه مانعيّت دارد ولو پاك است. بدان جهت آن روايت در مقام بيان مانعيّت است. يعنى منى مأكول اللحم از ناحيه اينكه مأكول اللحم است، اين منى بما هو منىٌ مانعيّت ندارد. اين روايت در مقام اين است بما اينكه رطوبت مأكول اللحم است مانعيّت ندارد. اين منافات ندارد كه از حيث نجاست مانع بشود. مثل دم مأكول اللحم. دم مأكول اللحم من حيث مأكول اللحم، مانعيّت ندارد در صلاة. من حيث نجاست مانع است در دم ماهى كه آن دم ماهى غير مأكول اللحم است. نماز باطل است. چرا؟ چون كه ماهى غير مأكول اللحم است. مار ماهى است. و آنى كه غير مأكول اللحم است، رطوباتش مانع از صلاة است ولو نجس نبوده باشد. آن موثقه انشاءالله در بحثش مى‏آيد ناظر به بيان مانعيّت از حيث رطوبت حيوان است و جزء الحيوان است. كارى با نجاست ندارد. چه جور دم مأكول اللحم را شامل مى‏شود از حيث نجاست دم فرض كنيم منى اين را هم شامل نمى‏شود. بدان جهت فرموده‏اند كه عمده اين موثقه عمّار است كه كلّما اكل لحم فلا بأس بما يخرج منه. بدان جهت اينها معارضه مى‏كنند نسبت من عموم خصوص من وجه است. ثابت مى‏كند رجوع به اصالة الطّهاره مى‏شود. مگر اينكه اجماعى بوده باشد. الاّ اينكه آن اجماعى كه در مقام هست و عرض كرديم اجماع، اجماع مدركى است، الاّ اينكه آن اجماع در ما نحن فيه مدرك حكم بشود. اين را فرمودند. به نظر قاصر ما اين حرف تمام نيست. چرا؟ بدان جهت به مباحث اصوليّه بايد يك مباحث ديگر هم علاوه كرد. اين مبحث هم از آن مباحثى است كه در علم اصول نيست. شايد تلويحاً باشد ولكن عنوان نشده است. ما نحن فيه جاى من عموم و الخصوص من وجه نيست. در ما نحن فيه بايد آن صحيحه محمّد ابن مسلم مقدّم بشود. و الوجه فى ذلك. اگر ما اين اطلاق موثقه را مقدّم بكنيم و بگوييم بر اينكه كلّما خرج من مأكول اللحم لا بأس به كه منى‏اش هم هست، بايد صحيحه را الغاء كنيم. صحيحه بايد طرح بشود. نه اينكه تقييد بشود. براى اينكه صحيحه حكم در او اشدّيت است. و اشدّيت هم معنايش اين شد، اشدّيت در جعل يعنى به حسب توسعه اگر ما اين را مقدّم بكنيم، منى هيچ اشدّيت ندارد. اصل حكم را الغاء كرديم. در هر جايى از عامّين من وجهين حكم در يكى طورى بوده باشد كه اگر اطلاق آن ديگرى مقدّم بشود اصل آن حكم مذكور لغو مى‏شود. ملغى مى‏شود. اينجا آن عامّى كه، حكمش ملغى مى‏شود بايد اخذ به او بشود. در ما نحن فيه اگر بنا بوده باشد، كلّما خرج من مأكول اللحم لا بأس به اطلاق اخذ کنيم و بگوييم منى كه از حيوان خارج مى‏شود مأكول اللحم است لا بأس به پس معنى اشدّ من البول نيست. اشدّيت در جعل هكذا در روايت است. اين مثل اين مى‏ماند كه در باب مطلق مقيّد بگويد اعتق رقبةً و بگويد اعتق رقبةً مومنة. آن مطلق را قرينه بگير كه حكم مقيّد را حمل بر اطلاق ظاهر بكنيد. بگوييد مراد استحباب است يا نفس الافراد است. اذكره للمومنة. جمع عرفى نيست. اينجا هم همين جور است. چون كه در ما نحن فيه كه هست حكم مذكور واقع توسعه نيست. يك كلمه مى‏گويم يادتان باشد. هر جا كه مذكور من عامّين من وجه واقع توسعه اگر حكم باشد. نه عنوان توسعه در حكم. واقع توسعه در حكم باشد. گفته كل من عالم، خوب اين عالم فاسق را هم مى‏گيرد. حكمش سعه دارد. چرا حكمش سعه دارد. چون كه موضوعش سعه است. كه حكمش سعه واقعى دارد به سألت الموضوع. اين اگر معارضه كرد با خطاب ديگرى، آن هم حكم سعه دارد همين جور. به سعه واقع. به سعة الموضوع. آن وقت مى‏گوييم كه اينها متعارضين است من وجه در موردى است كه تساقط مى‏كند.

 و امّا در جايى كه در احد دليل قصد عنوان مذكور توسعه در حكم شد. مثل اينكه گفت اکرم کل عالم و گفت بر اينكه فى حرمة جاهل الفاسق سعةٌ. اين را گفت. اگر اين را گفت اين ديگر عموم خصوص من وجه نيست. اگر بنا بوده باشد كه فاسق جاهل بوده باشد كه ربطى به عالم ندارد. بله. آن قدر متيقّن است. اينكه فى حرمة اكرام الفاسق سعةٌ اگر بخواهيم اکرم كلّ عالمٍ را مقدّم بر اين بكنيم اين معنايش اين است كه اصل عنوان الغاء مى‏شود. در اين موارد ولو عامّين من وجه بوده باشند. مطلقين من وجه بوده باشند. آن حكمى كه در خطاب ذكر شده است او نه الغاء مى‏شود، نه حمل بر حكم به معناى ديگر مى‏شود. مثل حمل كردن حكم مطلق به استحباب. اين حاصل اين حرف. اگر ثابت شد اين معنا كه اشدّ در اينجا به معنا اشدّ در جعل من حيث توسعه است بر اين موثقه مقدّم مى‏شود. و ما يخرج من غير امر مأكول اللحم را تقييد مى‏كند به ما يخرج منه كه منى نباشد. كما اينكه تقييد خورده است به ما يخرج منه كه دم نباشد. والاّ اگر دم خارج بشود از حيوان او چه جور محكوم به نجاست است اطلاق ادلّه و حتّى دمى كه در حيوان مأكول اللحم وارد شده است نجس است، اينجا هم صحيحه مى‏گويد منى هر حيوان مأكول اللحم هم نجس است. او مقدّم مى‏شود. هذا كلّ نسبت به آن حيوانى كه مأكول اللحم بوده باشد منى‏اش نجس است اين فتوا و لااقّل من الاحتياط. چون كه اشدّيت در اين روايت مناسبت با همان توسعه در جعل دارد. اين را كه گفتيم. بعد مى‏رسيم به منى حيوانى كه اصلاً نفس سائله ندارد. اگر اين جور حيواناتى منى داشته باشند، كه قاعدتاً بايد داشته باشند تا زاد و ولد بشود، آنها را مى‏گوييم پاك است. چرا؟ به همان موثقه‏اى كه سابقاً گفتيم. لا يفسد الماء الاّ ما كانت له نفس السائلة. گفتيم آنى كه نفس سائله ندارد بميرد متفسّخ بشود. متفسّخ بشود كه آن هم مخزن منى دارد مثل دم كه پراكنده در آب مى‏شود. مى‏گويد، لا بأس. اين معلوم مى‏شود پاك است ديگر. چه جور كه بول و رؤثش پاك است، خونش هم پاك است. آن روايتى كه هست تقييد اگر اين صحيحه محمّد ابن مسلم هم اطلاق داشته باشد، و جعل الاشدّ من البول اطلاق هم داشته باشد با آن موثقه تقييد مى‏خورد. تقييد هم نخورد. عموم خصوص من وجه شد تعارض تساقط مى‏كند رجوع به اصالة الطّهاره مى‏شود.

 اين جا يك شبهه‏اى شايد بيايد. شما كه اوّل آمديد با آن حيوانى كه مأكول اللحم است گفتيد معارضه نمى‏كند با آن صحيحه. اينجور گفتيد. ولكن با اين معارض گرفتيد. چون كه اگر اين موثقه را لا بأس بما يخرج را گفتيم نمى‏شود اين را مقدّم داشت بر صحيحه. و لكن در ما نحن فيه اين را مى‏خواهيد مقدّم كنيد كه آنى كه نفس سائله ندارد يا لا اقل تعارض به عموم من خصوص من وجه است. تساقط مى‏كند. رجوع به اصالة الطّهاره مى‏كند. شما اوّل اين را حساب كنيد با صحيحه آخر اشكال اين است يعنى در ذهن مى‏آيد. چرا اوّل حيوانى را كه مأكول اللحم است ونفس دارد او را ملاحظه كرديد گفتيد آن سعه معنا پيدا نمى‏كند، اگر اين موثقه مقدّم بشود بر او. اوّل اينى كه كلّ ما ليس دمٌ به او اشكالى نيست ماء را فاسد نمى‏كند، اوّل اين راملاحظه كن. چرا اوّل او را ملاحظه كردى؟ اگر اوّل اين را ملاحظه بكنيد، اين هم قابل تخصيص نمى‏شود. نمى‏تواند با او معارضه كند و اشدّيت لغو مى‏شود. خوب، جوابش پر واضح است. چون كه احتمال اين كه منى حيوانى كه نفس سائله ندارد، او نجس بشود ولو مأكول اللحم است. او نجس بوده باشد و لكن حيوان مأكول اللحم ذى نفس نجس نشود اين احتمالش نيست. چون كه احتمال اين معنا نيست، بدان جهت اوّل او را ملاحظه كرديم. او كه مى‏گويد در جعلش توسعه است، يقيناً اگر توسعه باشد اين مورد را مى‏گويد. ممكن است ليس عليه نفسٌ را هم بگويد امّا اين را مى‏گويد قطعاً. روى اين حساب گفتيم كه نمى‏تواند معارضه با صحيحه بكند.

 وامّا آن حيوانى كه غير ذى نفس است، نه. معناى صحيحيّت در جعل تحقّق پيدا كرد در حيوان ذى نفسى كه گفتيم منى‏اش نجس است. خوب او مى‏گويد اطلاق صحه دارد ذى نفس را هم مى‏گيرد. اين روايتى كه لا يفسد الماء مى‏گويد نه. غير ذى نفس منى‏اش نجس نيست. اگر شما غايتاً زور بزنيد نسبت به خصوص عموم من وجه مى‏شود. وقتى كه به خصوص عموم من وجه شد، تعارض مى‏كند. رجوع به اصالة الطّهاره مى‏شود. و نتيجه بحثمان اين است منى الانسان ذكراً او انثى و هكذا اشدّ من البول. حتّى طايفه اولى از روايات اينكه منى زن اصابت كند به جسد مرد يا به ثوب مرد اين چيز محلّ ابتلا است مثل مال حيوانات نيست. محلّ ابتلا است. اهل خبره مى‏دانند. اطلاق آن روايات مى‏گيرد. وقتيكه اطلاق آن روايات گرفت منى انسان ذكراً او انثى نجس است. امّا منى حيوان اگر ذى نفس بوده باشد و غير مأكول اللحم بوده باشد نجس است بلا شبهةٍ. و امّا اگر مأكول اللحم بوده باشد اين هم نجس بوده باشد. وامّا منى آن حيوانى كه نفس سائله ندارد او محكوم به طهارت است. لاصالة الطّهاره كما ذكرنا كه كلام انشاءالله واقع مى‏شود در ما نحن فيه. در ساير رطوباتى كه از مرد و زن خارج مى‏شود من المذی و الودى و غير ذالك...