درس یکصد و هشتاد و یکم

نجاسات

« الثامن الكافر بأقسامه حتى المرتد بقسميه واليهود والنصارى والمجوس‌ وكذا رطوباته وأجزاؤه ، سواء كانت ممـّا تحلُّه الحياة أو لا ، والمراد بالكافر من كان منكراً للألوهية أو التوحيد أو الرسالة أو ضرورياً من ضروريات الدين مع الالتفات إلى كونه ضرورياً بحيث يرجع إنكاره إلى إنكار الرسالة ، والأحوط الاجتناب عن منكر الضروري مطلقاً وإن لم يكن ملتفتاً إلى كونه ضرورياً، وولد الكافر يتبعه في النجاسة إلّا إذا أسلم بعد البلوغ‌ ‌أو قبله مع فرض كونه عاقلاً مميزاً  وكان إسلامه عن بصيرة على الأقوى ، ولا فرق في نجاسته بين كونه من حلال أو من الزنا ولو في مذهبه ، ولو كان أحد الأبوين مسلماً فالولد تابع له إذا لم يكن عن زنا ، بل مطلقاً على وجه مطابق لأصل الطهارة ».^[1]

ادامه بحث نجاست اهل کتاب

حاصل ماذكَرنا اين بود كه مقتضاى اين طائفه از اخبار كه خدمت شما مقدارى معتدبهايش خوانده شد اين است كه كفارى ان اهل الكتاب محكوم به نجاست هستند. ولكن اين مقتضاى و استفاده نجاست اهل الكتاب از اين اخبار به صراحت نيست. [به ظهور اطلاقی است]. غير از ظهوراطلاقى ظهور ديگرى نيست از ظهور اطلاقى استفاده مى‏شد كه اينها نجس اند. حيث اين كه، امام عليه السلام اين روايات براى آن كسى فرمود كه مسافرت می كند با مجوسى و يا نصرانى که فرمود: بدنش را غسل كند. اطلاق اين، اين است كه اقتضاء مى‏كند كه غسل متعين است. تعين غسل موجب مى‏شود كه ظهور پيدا كند در تنجس‏ايد. به مصافحه منتها بعد از تغيير بر اين كه كل يا بس ذكى از اين روايات كه غسل را تعين فرمود ارشاداً الى تنجس‏ يد گفته‏ايم كه تنجس يد استفاده مى‏شود از اين اطلاق يا در آن روايت ديگر فرمود كه بر اينكه با يهوديان نصرانى يا غير ذلك در كاسه واحد طعام بخورند. حضرت فرمود: مطلقاً نخوديد.

 ترخيص نداد كه اگر بخوريد عيبى ندارد اگر ترخيص مى‏داد حمل مى‏كرديم بر كراهت مى‏گفتيم كه مستحب است انسان در طعام و در ملاقات تنزه كند از كفار مادامى كه مى‏تواند. در ملاقات مباشرتى تنزه از اينها مستحب است اين اطلاق بود كه اين استحباب را نگفته است خوب اگر از طائفهء ديگر از اخبار اين ترخيص وارد بشود كه اگر مصافحه كرده‏ايد عيبى ندارد. يدت نجس نمى‏شود. با آنها طعام خورده‏ايد عيبى ندارد. اشكالى ندارد و با آنها مباشرت كرده‏اى توبه عيبى ندارد. نجس نمى‏شوديد خوب اگر زور داد دلالتى داشته باشد در طائفه ديگر رفع يد مى‏شود از اين اطلاق يعنى اطلاق رفع يد مى‏شود و هم تعين مى‏شود اين طائفه اولى حمل بشود بر استحباب تنزه و كراهت مباشرت با آنها به اين معنى حمل مى‏شود در آن طائفه‏اى اولى از اخبار كه خوانده‏ايم آنها روى هم رفته ظهورشان ظهور اطلاقى بود و ظهور اطلاقى‏اشان درست بود. دلالت مى‏كرد بر اين كه اينها نجس هستند. حتى در آن موثقه ابى بصير ظهور اطلاقى درست است كه در آن موثقه ابى بصير[2] داشت « عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِي مُصَافَحَةِ الْمُسْلِمِ الْيَهُودِيَّ وَ النَّصْرَانِيَّ- قَالَ مِنْ وَرَاءِ الثَّوْبِ» از وراء ثوب بشود «فَإِنْ صَافَحَكَ بِيَدِهِ فَاغْسِلْ يَدَكَ» اگر با دستانش با تو مصافحه كرد دستت را بايد بشوريد. منتهی عرض كرديم اين دلالت مى‏كند بعد از اين كه تأكيد كرده‏ايم كه رطوبت مسريه باشد بعد از تأكيد به اين معنى بله كل يابس ذكى بعد از تأكيد به اين معنى تنجس مى‏شود.

نفرماييد كه اين فرق ما بين ثوب و غير ثوب چيست؟ اگر من وراء ثوب باشد بايد ثوب رابشورد. عرض مى‏كنيم كه اين درست نيست چرا؟ براى آنكه من وراء ثوب بوده باشد رب ما رطوبت در يد شخص مسلم است. كه اگر از وراء ثوب مصافحه كند ثوب نجس نمى‏شود براى اين كه به دست كافر نخورده است. و انسان هم به آن رطوبت يد خودش ابصر است.

 براى آنكه نمى‏داند كه دستش عرق كرده است يا نكرده است. بعد از مصافحه مى‏فهمد كه عرق كرده است. و اما از دست خودش اطلاع دارد بدان جهت مى‏فرمايد اگر كه مصافحه كرده‏ايد از وراء ثوب مصافحه بكنيد. كه اگر دست خودت هم تر بوده باشد ديگر نجس نمى‏شود و نه ثوب نجس مى‏شود و نه دست تو ما دست او را كه انسان غالباً نمى‏داند كه تري دارد يا ندارد. بله مى‏شود بعضاً بداند بله تازه دستش را شسته است. ولكن يكى ديگر هم اين است كه تماس به يد بشود خصوصاً در فصل تابستان و در آن بلاد عربستان اين خود مصافحه را كه نگه مى‏دارند و عادت هم همين طور است وقتى دو نفر به يكديگر رسيدند و احوال پرسيدند دست در دست است خب عرق مى‏كند دست با دست بماسد من وراء ثوب بوده باشد، ديگر اين عرق نيست؛ ولى نمى‏داند كه هست يا نه اين سّر اين كه اين تفصيل است اين شاهد نمى‏شود بر اين كه اين نجاست رانمى‏گويد. اين تفصيل با نجاست هم مى‏سازد.

 بدان جهت ظهور اين روايت ظهور اطلاقى است كما ذكرنا ولكن در مقابل اين روايات، رواياتى است كه صريح است يهودى و نصرانى و مجوسى صراحت دارد كه اينها طهارت ذاتيه دارند. مثل چه؟

سؤال...؟ ثوب كه تر نمى‏شود [روايت] ناظر به باران نيست اين مى‏خواهد بگويد كه براى اينكه اگر اين كار بكنيد تحفظ كرده‏ايد از تنجس و اما نه وقتى كه اين كار را نكرده‏ايد بله اگر رطوبت مسريه باشد بايد بشوريد بدان جهت مى‏فرمايد بر اين كه در دستت يعنى رطوبت مسريه باشد بايد بشوريد. در مقابل آنها رواياتى است براى اينكه آنها صريح هستند چون كه آنها طهارت ذاتيه دارند.

صحيحه ابراهيم بن ابی محمود

يكى از اين روايات صحيح ابراهيم بن ابى محمود است كه اين روايت در باب 14 روايت 11 است.

باسناد شيخ محمد ابن احمد ابن يحيى كه سندش صحيح است و آنهم « عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ» هم نقل مى‏كند،از احمد ابن محمد ابن عيسى كه كتاب ابراهيم به ابى محمود را نقل مى‏كند. «عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ» ابراهيم به ابى محمود هم ثقات است از اجلاء ثقات و از اصحاب امام رضا سلام الله عليه است. «َالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع». به امام رضا عليه السلام [عرض کردم] «الْجَارِيَةُ النَّصْرَانِيَّةُ تَخْدُمُكَ» جاريه نصرانى خدمت تو را مى‏كند. ظاهر اين سؤال اين است كه سؤال يك سؤال فرضى است. مثل اين كه مى‏آيند نزد عالم مى‏گويند كه آقا اگر يك كسى فرض بفرماييد نزد شما كار مى‏كند بله مثلاً آن چقدر بايد كار بكند و چند ساعت اين فرض؛ فرض كردن اين است و گرنه نصرانى ظاهراً در نزد امام رضا نبوده است. «الْجَارِيَةُ النَّصْرَانِيَّةُ تَخْدُمُكَ وَ أَنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهَا نَصْرَانِيَّةٌ لَا تَتَوَضَّأُ » شما مى‏دانی كه نصرانى نه وضو مى‏گيرد و نه غسل مى‏كند. نصرانى است ديگر، «وَ لَا تَغْتَسِلُ مِنْ جَنَابَةٍ قَالَ لَا بَأْسَ» عيبى ندارد. «تَغْسِلُ يَدَيْهَا» دو دستش را مى‏شورد يعنى زمانى كه با من طعامى چيزى مى‏آورد و طعامى چيزى مى‏پزد. دست‏هايش را مى‏شويد و اين كافى است. خوب اگر اين ته تغسيل، تغسيل لغوى است يعنى مى‏شويد دست‏هايش را خوب اگر نصرانى نجاست ذاتى داشت شست و بدتر كرد اگر نمى‏شست باز ناقص بود و انسان احتمال مى‏داد كه دستش ملاقات نكرده است و حتماً وقتى كه شست بدتر كرد. اين كه مى‏گويد: لا بأس تغتسل يديها صريح در اين است كه خودش طهارت ذاتى دارد منتهی مبتلا به نجاست عرضی وقتى كه دستش را هم شست آن نجاست عرضی هم مى‏رود، اين دلالت مى‏كند به اين معنى باز در مانحن فيه كه هست. رواياتى است كه آنها صريح هستند بر اينكه اين كفار اهل كتاب اينها عيبى ندارد و اينها پاك هستند و يكى از اينها كه صحيح اسماعيل ابن جابر است. صحيح اسماعيل ابن جابر در باب 54 از ابواب اطمعه محرمه است. روايت 4[3] است.

صحيحه اسماعيل بن جابر

محمدابن يعقوب عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ‌ است. «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عن صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ» سند است اجلاء هستند. «قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِي طَعَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ» در طعام اهل كتاب شما چه مى‏فرماييد؟ عامَه به طعام اهل كتاب تمسك كرده اند و ملتزم شده‏اند كه اهل كتاب پاك است. چون كه خداوند در قرآن مجيد طعام آنها را حلال كرده است. «فَقَالَ لَا تَأْكُلْهُ» ، فرمود نخور او را. «ثُمَّ سَكَتَ هُنَيْئَةً» بله بعد از آن مختصرى سكوت كرد «ثُمَّ قَالَ لَا تَأْكُلْهُ» باز نخور. معلوم مى‏شود كه طعام، طعام مطبوخ بود. گندم و جو را كه نمى‏گويد از آنها آن گندم و جويى كه كاشته‏اند آن را نخور. اين طعام پخته را مى‏گويد در اين است. «ثُمَّ سَكَتَ هُنَيْئَةً» مختصرى هم امام صبر فرمود: «ثُمَّ قَالَ لَا تَأْكُلْهُ» نخور. تأكيد کرد «وَ لَا تَتْرُكْهُ- تَقُولُ إِنَّهُ حَرَامٌ» اين جور ترك نكن كه اعتقادت اين باشد، كه خوردنت حرام است. كه همان كراهت مى‏شود. بله «وَ لَكِنْ تَتْرُكُهُ تَتَنَزَّهُ عَنْهُ» اجتناب بكن از اين طعام اينها مبدأ مى‏شود و يواش، يواش كه انسان با آنها مباشرت گرمى كه كرد يك وقت مى‏بيند كه نصرانى درجه دوم شده است. بعد از مدتى هم نصرانى درجه اول مى‏شود و اين به جهت تنزه به جهت اين است كه نزديك آنها نشويم. بعد مى‏فرمايد: «إِنَّ فِي آنِيَتِهِمُ الْخَمْرَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ» در آنى آنها لحمل الخنزير است. معنى آن اين است كه تنزه به جهت اين است كه اينها در آنى آنها خمر مى‏شود در نوع، خنزير مى‏شود يعنى مظنّه نجاست است. بدان جهت در مانحن فيه نخور اين تعليل كه صريح بر اين است كه اينها طهارت ذاتيه دارند. والا اگر طهارت ذاتيه نداشتند، نجاست ذاتيه بوده است. تعليل مى‏فرمود، كه اينها نجس هستند و با طعامى كه اينها درست كرده‏اند نخوريد. آن روايت كه داشت و آن طعامى كه يطبخ او را نخور. آنهم حمل مى‏شود بر قرينه اين روايات به آن صورتى كه آن طبخ موجب تلّوث طعام مى‏شود. والاّ نهيش، نهى کراهتى است.

 باز دلالت مى‏كند بر اين كه اين طهارت اينها طهارت ذاتى است. روايت 6^[4] است در همين باب.

صحيحه محمد بن مسلم

وَ [محمد بن الحسن باسناده] عَنْهُ (حسين بن سيعد) عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ» باز شيخ قدس الله نفسه الشريف نقل مى‏كند از حسين ابن سعيد، از فضاله ابن ايوب، از علاء بن رزين از محمد ابن مسلم اين سند اجلاء هستند. «عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ آنِيَةِ أَهْلِ الْكِتَابِ» سؤال كردند از امام عليه السلام را از آنيهء اهل كتاب. «فَقَالَ لَا تَأْكُلْ فِي آنِيَتِهِمْ- إِذَا كَانُوا يَأْكُلُونَ فِيهِ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ» در آن مطلقات بود كه در آنيه ايشان نخور آخر. تقييد فرمود در اين روايت، وقتى كه در آن آنيه ميته و لحم خنزير و امثال ذلك را مى‏خورند. رواياتى كه به اين مضمون است كه اينها طهارت ذاتيه دارند. نجاست اينها نجاست عرضی است. روايات متعددى است كه اين سه تا كافى است و ديگر آن روايات ديگر به همين مضمون هستند. الى هذا در مانحن فيه مى‏ماند، اين روايات قرينه مى‏شوند به ترخيص. آن روايات حمل مى‏شود به استحباب تنزه و كراهت معاشرت مباشرتى با آنها و اينها زود گرم مى‏گرفتند با آنها به غذا خوردن و اينها، اين مكروه است. توجه كنيد، هر قدر انسان‏ها به آنها نزديك بشوند كراهت بيشتر مى‏شود؛ كراهت قوى‏تر مى‏شود. اين استفاده از اين روايت اين است، الا انه در مقامى اين طور فرمودند، فرمودند بر اين كه اين روايات معرض عنه اصحاب است. براى اينكه اصحاب از اينها اعراض كرده اند و اين طور هم نيست كه اعراض اينها به جهت اين است كه جمع عرفى بين الطائفة به اين سادگى را از زمان سيد مرتضى الی زماننا هذا ملتفت نشده باشد. اين معظم فقها و اين طور فقهاى اجلاء ملتفت به اين جمع عرفى نشده باشد. ولى اينها را اعراض كردند، توجه كرديد. بدان جهت كه اين روايات به درد نمى‏خورد و وقتى كه به درد نمى‏خورد، نجاست اهل الكتاب اصل از منفردات شيعه است. سيد در اين سؤال فرموده است كه به منفرد به اماميه از آن مسائل است، بلكه رمز شيعه است اگر به شيعه‏اى اشاره كنند به قول نجاست اهل الكتاب مى‏گويند، كه اين قائل به نجاست اهل الكتاب است. فرق است. به شيعه اين طور اشاره مى‏كند. پس بعيد است كه اينها متوجه به اين معنى نباشند. خوب آن وقت يك اشكالى وارد مى‏شود كه خوب همه فقها و همه اجلاء در نجاست ماء بئر هم گفته‏اند كه ماء بئر نجس است. دليلش هم روايت نضح است. خودشان هم ذكر كرده‏اند. از آسمان ديگر دليل ديگرى نيامده است. در نزد اينها هم دليل ديگرى نبوده است. به متسالم عليه بود حتى مفيد هم مخالفت نكرده بود. مفيد هم همراه بود در آن مساله. گاهى بودند كه نجاست ماء البئر نجس مى‏شود و بايد به منزوحات پاك بشود و صحيحه ابن بضيع را انداخته بودند. و حال اينكه جمع ما فيها در بين صحيح ابن بضيع و آن روايات مثل جمع عرفى ما بين اين روايات و طائفه اولى است و هيچ فرقى ندارد. پس چه طور شما در آنجا مخالف بوديد و گفتيد كه نه عيبى ندارد وترديد كرديد فتوالمشهور را سابقاً در ماءالبئر در مانع الغير هم طرح مى‏شود و هيچ فرقى نيست. اگر بخواهد كسى بفرمايد كه فرقى است كه فرمودند، فرمايش را فرمودند؛ ولكن وجه فرق را بيان نفرمودند كه چه فرقى دارد. مجلس اگر روضه سينه مى‏زديم عرض مى‏كنم كه آنها اطلاق بود. اينها صريح است و گفت: كه تغسل يديها دستانش را مى‏شويد و خدمت مى‏كند يعنى طعام مى‏پزد. و يا براى من طعام مى‏آورد. اگر اين نجاست ذاتى داشت شستن كه بدتر مى‏كرد كارها را. عرض مى‏كنم بر اينكه اين روايات دلالت آنها به الاطلاق است و ظاهر اين با وجه جمع عرفيه كه هست علما اين روايات را طرح كرده‏اند. چون كه ديده‏اند آنها موافق با عام است. چون كه آنها ديده‏اند موافق با عام است و آن روايت نجاست و مخالف با عام است رو اين اساس آن روايات را اخذ كردند و فتوا دادند. آنى كه به ذهن مى‏زند، كسى كه اهل تتبّع باشد اين است. اين منشأ شده است ولكن اين قاعده در نزد ما درست نيست. آنى كه مخالف عام را طرح مى‏كنند مخالف عام را مى‏گيرند و موافق آن را طرح مى‏كنند. در مواردى است كه جمع عرفى نباشد ما بين الطائفة. آن كه به ما دستور رسيده است. كه مخالف عام را توجه كرديد بگيريد و مخالف را ول كنيد. آن چيزى كه به ما دستور رسيده و نه فقط در مقبوله عمر ابن حنظله اگر او بود كه مطلب مشكل بود و سندش تمام نيست و در روايات ديگر كه در بعضى‏ها صحيح است مى‏نويسند سند آن در مقام خبرين متعارضه اين را فرمودند كه موافقان مرا طرح كنيد و مخالف را بگيريد. خوب اين جا كه متعارضه نيست جمع عرفى است. در موارد جمع عرفى بله انسان اگر اطمينان پيدا كند. ولا ما بين اين روايات جمع عرفى است و اطمينان پيدا كند. يقين نمى‏گوييم يقين پيداكرد، كه ديگر بالاتر اطمينان پيدا كند با وجود اين كه اين جمع عرفى است مع ذلك اين روايت تقيه ای است. آثار تقيه در اين روايت است. هست در فقه نظايرى داريم. آنجا بعد آن مقيدات تعين مى‏كنند. نظايرى هم دارد، اگر كسى در ما نحن فيه اين طور اطمينان برايش حاصل شد ما كه حاصل نشده است ولى قابل هم نيستيم كه حاصل بشود. و آنهايى كه بله اهل هستند و يقين پيدا كنند يا اطمينان شخصيى پيدا كرد اطمينانش برايش حجيت دارد. اگر اطمينان پيدا كرد. آن وقت اصالة الجهة در اين روايت از كار مى‏افتد. درست توجه كنيد كه چه عرض مى‏كنم. آن كسى كه روايت را روح مى‏دهد و معتبر مى‏كند اصالة الجهة است يعنی اصل اين است كه تقيةً صادر نشده است. بله اگر يك كسى اطمينان پيدا كند كه اين روايات تقيةً است و الا جمع عرفى دارد، ولكن مقيدات تقيةً است كه در مقابل عامه ائمه عليه السلام مجبور شدند كه در اين روايات اين طور جواب‏ها را فرموده‏اند. وقتى كه چنين شد كسى كه اطمينان پيدا كرد با او كارى نداريم. آن مطلبش صحيح است. اصالة الجهة از كار مى‏افتد با اطمينان بدان جهت اين روايت از حجيت مى‏افتد ولكن كسى كه اطمينان پيدا نكرد و توجه كرديد آن مشيى كه در مدارك است همين است. اين روايات را بايد مقيد قرار بدهد به طائفه اولى (قطع نوار) بقيه‏اش هم در نجاست ماء البئر هيچ فرقى ندارد. توجه كرديد و من هنا جاى هيچ حرفى نيست كه اين اخبارى كه در ما نحن فيه طائفتين است. ما بايد آن اخبار متعارض دالّ به نجاست را بگيريم. براى آنكه اخبار دالّ بر نجاست موافق با كتاب است. خداوند فرموده است كه: انّما المشركون نجس، وقتى كه مشركان نجس شدند و آيه بعدى نيز كه مى‏گويد يهود نصرانى‏ها هم عهد را شكسته‏اند. پس تمام مشركين نجس هستند. اخبار دالّ بر نجاست موافق باامور كتاب است توجه كرديد. بدان جهت بايد آنها را اخذ كنيم. خوب معلوم شد كه اين حرف هم درست نيست. چون اخذ به كتاب هم باز هم عن تعارض است كه بايد روايت متعارضه بشود در مقام ترجيح اول مرجح موافقت با كتاب است. و اما حرف اين است كه در نحن ما فيه روايات متعارضتين نيستند. مابين هما جمع عرفى است. بدان جهت هر كسى كه اطمينان شخصى نتوانست پيدا كند متعّين است كه جمع عرفى كند و ملتزم به طهارت بشود. كمااين كه عده‏اى ملتزم شدند كه بعضى متقدّمين و متأخّرين بود.

يك كلمه‏اى در اين جا بگوييم كه ما در جواب گفتيم كه سابقاً اصل آيه دلالتى ندارد اين طور گفتيم اصلاً مشرك نجس است دلالتى ندارد. فضلاً از اين كه به اطلاقش تمسك كنيم و اهل كتاب را هم بگوييم كه نجس هستند. آن وقت بله اينها ترجيح داده مى‏شوند. بعد برخورديم كه يك تغريبى در اين آيه مباركه شده است كه بعضى‏ها فرموده‏اند كه نه دلالت اين آيه مباركه در نجاست مشركين هيچ اشكالى ندارد. تمام است و آن حرف هايى كه ما مى‏زديم كه همهء آنها هباءً منصورا است. بله فايده‏اى ندارد و اين طور تغريب نموده‏اند. خدا طول عمرشان بدهد اين طور فرمودند بر اين كه اين در آيه مباركه كه است.

 انّما المشركون نجس، نجس همان معنى مصدری است. كما آنكه سابقاً گفته‏ايم، انّما المشركون نجس و اين نجس كه بر مشركان حمل شده است. خوب مصدر هم به عين حمل نمى‏شود. بايد اين حمل ادعايى بوده باشد. اين ادعا اين است. كانّ مشركانى كه است. عين نجاست است. حمل اتحاد وجودى مى‏خواهد ديگر اين مشرك من القرن والقدم كه وجود مشرك است. عين النجاست است. خوب عين نجاست شد. هم اتحادى است و نجاست هم كه حقيقت شرعيه ندارد. نجاست هم به معنى قذارت است در لغت به همان معنى است. الى يومنا هذا امروز هم به معنى قذارت به معنى لغوى است. منتهی شارع يك تصوراتى كرده است در مصاديقش بعضى چيزهايى كه عند العرف مصداق قذارت نيست آنها را مصداق قذارت قرار داده است. مثل آن كلبى است كه مى‏گويند كه قيمتش بعضى‏ها است كه خيلى بالا است. شب روز در رختخواب شان يهودى، نصرانى با خودش مى‏خواباند. طبعاً قيمتش نيز خيلى بالا است. خودش هم كلب معلّم است او را ادخال كرده است. در قذره و آنكه عرفاً او قذره نيست. از شوهرش مى‏گذرد و از آن سگ نمى‏گذرد. قذره  نيست قذارت عرفى نيست او را داخل كرده است. و بعضى‏ها هم خارج فرموده كه حقيقتاً مصداق قذره است. عرفاً ولكن فرموده است كه اينها قذره نيستند. آن چه چيز است آن مثلاً مثل آب بينى و اخلاطى كه از بينى مى‏آيد با آن كيفيت اين قذر است در عرف ولكن شارع فرموده كه پاك است و اشكالى ندارد. پس انّما المشركون قذر يا اخبار است كه مشركين من رأسهم الى قدمهم من قرنهم الى قدمهم ظاهراً و باطناً و تمام جسدهم قذرٌ آن وقت مى‏شود مثل كلب وخنزير كه خبر مى‏دهد يعنى تشريع قبلاً شده است. تشريع يعنى دوتا تعبد است تعبد مصداق قبلاً شده است اين خبر از او مى‏دهد و يا اينكه با خود اين آيه همين را تشريع مى‏فرمايد. يعنى اين تعبد به مصداق را با انّما المشركون نجس چون مشركان نجس هستند. خوب چه اشكالى دارد. اگر اين را حمل كند بر نجاست باطنيه كه آن روز ما مى‏گفتيم كه احتمال دارد مراد نجاست باشد. ايشان مى‏فرمايد با اين حمل مناسبتى ندارد با اين حملى كه به داعى مبالغه است. چون كه شدت بر آن قذارتى كه ادعا و مبالغه‏اى بر اين ادعا موجب شده است كه قذارت حمل شده معنى ندارد كه بگويم كه اينها ظاهرشان نجس است و باطنشان پاك است. انّما المشركون نجس يعنى ظاهرشان بشره‏شان نجس است. اما باطنشان پاك است. اين مناسبتى ندارد با اين حمل و مبالغه كه مشرك بايد از سر تا پا نجس باشد. ديگر باطن و ظاهر ندارد. همه‏اش نجس است چون وجود خارجى. پس دلالتش تمام است، و آن روايات هم به آن قوم يهود و نصرانى را هم بگوييم كه مشرك است كه آنهم دلالت مى‏كند. اين روايت دلالت مى‏كند چون اين رواياتى كه ديگر پاك است به آنها نمى‏شود عمل كرد به آن بيانى كه گذشت. اين طور فرموده است كه زمانى كه ما استفاده كرده‏ايم از كلام ايشان اين است. عرض مى‏كنم كه اين حساب مثل اينكه درست در نمى‏آيد چرا؟ براى اينكه مراد از نجاست معنويه نجاست باطنيه نيست. قذارت به معنى لغوى قذارت و نجاست به معنى عرف لغوى است ما هم قبول داريم كه قذارت فعلاً هم در معنى، معناى لغوى است. منتهی شارع از افرادى مصاديقى علاوه كرده است. يك عده هم از افراد بوده‏اند [بيع ربوی] در بيع آن كه بيع مى‏گوييم همان معنى لغقوى‏اش است. همان معنى عرفى‏اش است. منتهی شارع بعضى از چيزها را الغاء كرده است از بيعيت كه آنها عند العرب بيع بودند. قال انّما البيع مثل الرباء ...يعنى ربا را دور مى‏ريزند از بيع. شارع بر بعضى از جاها تأكيد كرده و بر بعضى از جاها ادخال و بر بعضى موارد اخراج اين همان از همان موارد است. فرمايش؛ فرمايش متينى است. بايد قبول كرد مثل آن حقيقت شرعيه‏اى كه داشت داشته باشد اين طور نيست. ولكن قذارت به معنى عرفى تقسيم به دو قسم مى‏شود. يك قذارت عند العرف قذارت خارجيه است. مثل آنقومى كه در خارج است اين قضيه، قضيه خارجى است. يك قذارتى هم است قذارت معنوى است. معنوى در مقابل خارج نيست. خارجيت ندارد مثل او كه شارع سيره شود ولكن قذارت يك خصوصيتى است يا خودش توجه كرده و يا منشأ او هست كه خودش هم اعتبارى باشد، خودش منشأاى دارد كه از او تعبير به قذارت معنوى مى‏شود. در استعمالات اهل لغت است كه معاصى را قذارت مى‏دانند. رباء قذارت است. هكذا نمى‏دانم زنا، قمار و امثال ذلك مى‏گويند، نجاست  است ذنوب او را نجس كرده يك روايت که ذنوب خودش نجس باشد تا او را نجس بكند. اين نجاست در اينها نجاست معنوى است. نجاست حسى نيست. كلام اين است كه حرف ما اين است كه هر دو دوقسم هستند. كلام اين است كه حرفى را كه آن روز ما مى‏زديم نتيجه‏اش اين بود كه انّما المشركون نجس، آن نجاست گوهى را مى‏گويد يا انّما المشركون نجس آن نجاست ذنوب را مى‏گويد. مى‏گفتيم كه دومى است چرا؟ چون كه آن ذيل كه دارد فلا يقرب المسجد الحرام به مسجد حرام نزديك نشوند بعد از آن كسى كه قذارت معنوى دارد. انسان بايد او را ترد كند و دور بشود از او به استماعاتش نگذارد. اگر در استماعات است او را از بين ببرند. بدان جهت روى اين مناسبت ديگر اجازه ندهيد كه داخل نشوند و آنها به مسجد الحرامى كه جای عبادت طيبين است و طيبات كه آنجا عبادت كنند خدا را اشخاصى كه قذر هستند ديگر به آن جا نزديك نشوند. گفتيم كه اگر ظاهر آيه هم اين نباشد. اين محتمل است. وقتى كه محتمل شد ديگر نجاست خارجيه استفاده نمى‏شود. ما حرف ما اين بود و پس نمى‏گرييم آن حرف را حرفى را كه اعتقاد داريم و حرف، حرف صريحى است اگر ظاهر اين آيه نباشد. احتمال دارد. اما روايات فقط ديگر كلامى بر آنها گذشت. و من هنا ما ملتزم شديم كه اهل كتاب محكوم به طهارت ذاتى هستند. نجاست اينها نجاست عرضى است و اهل كتاب كه در كتاب يهود و نصرانى و مجوس بود. مجوس را اگر كسى گفت كه اهل كتاب نيست حكم اهل كتاب را دارد. چون كه در رواياتى كه وارد شده است. در روايات مجوس هم ذكر شده است، مجوس ذكر شده است و بدان جهت مجوس هم مثل آنها مى‏شود در حكم. مى‏گويد براى اينكه صحيحه‏اى که هست روايت زراره است كه اينها حضراتى را معتبر مى‏دانند. از آنها اين است عن محمد ابن عيسى يقطينی و على ابن ابراهيم،است.

صحيحه زراره

 «محمد ابن يعقوب، َ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى الْيَقْطِينِيِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ» كه ديروز گفتيم در زراره «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي آنِيَةِ الْمَجُوسِ فَقَالَ- إِذَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهَا فَاغْسِلُوهَا بِالْمَاءِ» [5]و او را به ما به چيزى كه هست بشوريد. زراره گفتيم كه سندش اشكال دارد. آخر صحيحه است.

صحيحه ديگر زراره

روايت ديگر روايت دومى از همين باب 54 باز از زراره [6]است. همين روايت را صدوق به سندش از زراره نقل كرده است سندش صحيح است. «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِي آنِيَةِ الْمَجُوسِ إِذَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهَا فَاغْسِلُوهَا بِالْمَاءِ».

صحيحه محمد بن مسلم

 روايت ديگر صحيح محمد ابن مسلم روايت سومى ^[7]از اين 54 است.

«مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ آنِيَةِ أَهْلِ الذِّمَّةِ- وَ الْمَجُوسِيِّ»؛ مجوسى را هم با اهل ذمه ذكر كرد. شايد ذكر خاص بعد عام باشد. فَقَالَ لَا تَأْكُلُوا فِي آنِيَتِهِمْ- وَ لَا مِنْ طَعَامِهِمُ الَّذِي يَطْبُخُونَ- وَ لَا فِي آنِيَتِهِمُ الَّتِي يَشْرَبُونَ فِيهَا الْخَمْرَ» معلوم شد كه اين تعبيرات مقتضاء طهارت است و غير ذلك من الروايات ظاهراً والله عالم بله مقتضاى ادله هم همين است و مقتضای شان طهارت ذاتيه است. كما آنكه قبل از ما جماعتى ملتزم شدند.