درس دویست و دوازدهم

نجاسات

مسألة 2: « إذا أجنب من حرام ثمَّ من حلال أو من حلال ثمَّ من حرام فالظاهر نجاسة عرقه أيضاً ، ‌خصوصاً في الصورة الاُولى ‌».^[1]

ادامه بحث گذشته

كلام در اين مسأله بود كه اجنب من حلال، ثم اجنب من حرام. عرقى كه خارج مى‏شود بعد از فعل حرام آن عرق هم محكوم به نجاست است. عرض كرديم جنابت ولو قابل تكرر نيست. صرف الوجود كه اولا حاصل شده است به حلال همان جنابت است. تا مادامى كه غسل نكرده است همان جنابت باقى است و آن موجب ثانى ديگر جنابت جديده‏اى نمى‏آورد. حيث اين كه شخص جنب است و الجنب لا يجنب. الاّ انّه مع ذلک حكم كرده‏اند به نجاست العرق به جهت اين است كه اين جنابتى كه ما مى‏گوييم يك اعتبار شرعى است از كسى كه موجبش، موجود شده است - مثلا انزال منى كرده است يا غيبوبة الحشفة حاصل شده است- در اين شخص كه شارع جنابت را اعتبار كرده است، عرف عام از جنابت اين معنا را نمى‏فهمد. عرف العام از جنابت خود انزال منى را مى‏فهمد و خود آن كار را كه وطى است و جماع است او را مى‏فهمد. بدان جهت ان كانت الجنابة من حرام معنايش اين است كه اگر آن انزال منى به وجه حرام شده است. اين انزال منى به وجه حرام شده است اين قابل تكرر است. ابتداءً انزال منى كرده بود بالاحتلام ثم انزال منى كرد بالاستمناء. اين جنابت آن جنابتى كه ما مى‏گفتيم قابل تكرر نيست او نفس المسبب است. كه آن عرض كرديم ظاهر روايات سبب است. چون كه از جنابت آن موجب را مى‏فهمند. ان كانت الجنابة من حرامٍ يعنى معنايش اين است كه اگر اين استمنا كرده است يا نظير استمنا آن موجب حرام موجود شده است، عرقى كه بعد از او از بدنش خارج مى‏شود او نجس است. عنوان الجنابة عنوان مشير الى السبب است. به حسب متفاهم عرفى. ولو ما جنابت را در مقابل حدث اصغر يك اعتبار شرعى مى‏دانيم. ولكن چون كه متفاهم عرفى اين است حكم مى‏شود، كه شخص اجنب من حلال، ثم اجنب من حرام اجنب من حرام هم باز همين است كه در عبارت ذكر شده عبارت عرفى است. اجنب من حرام، يعنى سبب حرامش را موجود كرد. آن وقت عرقى كه بعد از حصول السبب الحرام موجود مى‏شود محكوم به نجاست است بناءً على النجاسة يا محكوم به مانعيت است. اين جور عرض كرديم. عرض كرديم كسى توهم نكند كه صدر الروايات با ذيل الروايات اينجا تعارض مى‏كند. چون كه اين كانت الجنابة من حلال، يعنى اگر سبب حلال موجود شد. عرق پاك است. تا مادامى كه غسل كرده يا بعد از غسل نكرده است يا كرده است عرقش پاك است. آن هم كه مى‏گويد ان كان حرام فهو نجسٌ يا لا يجوز الصلاة فيه، آن هم مى‏گويد اگر سبب حرام شد عرق نجس است تا مادامى كه غسل نكرده است.

 حين اين كه سبب محرم موجود شد ثانيا تا مادامى كه غسل نكرده است صدر مى‏گويد عرق پاك است، ذيل روايات مى‏گويد كه نه نجس است. چون كه ان كان من حلالٍ يعنى طاهرٌ يعنى اين عرق تا مادامى كه غسل نكرده است پاك است. عرض كرديم اين توهم نشود چون كه طاهر يعنى موجب نجاست نيست. اگر جنابت عن حلال بوده باشد سبب حلال بوده باشد موجب نجاست نيست. آن سبب حرام كه موجود شد او موجب نجاست است. هيچ وقت مقتضى با لا مقتضى با همديگر جنگ نمى‏كنند. آن لا اقتضا است نسبت به نجاست. اين مقتضى نجاست است موجود مى‏شود. تعارضى ما بين الصدر و الذيل هم نيست. چون كه مقتضى با لا مقتضى جمع مى‏شوند و مقتضى آن مقتضايش ثابت‏ مى‏شود. گذشتيم اين مسأله را.

حکم عرق جنب از حرام پس از تيمم در صورتی که وظيفه اش تيمم باشد

مسألة 3: « المجنب من حرام إذا تيمم لعدم التمكن من الغسل فالظاهر عدم نجاسة عرقه ، ‌وإن كان الأحوط الاجتناب عنه ما لم يغتسل ، وإذا وجد الماء ولم يغتسل بعد فعرقه نجس لبطلان تيمّـمه بالوجدان ».‌^[2]

رسيديم به مسأله‏اى كه مسأله سومى است در عبارت عروه. درست توجه كنيد خيلى مسأله مهمه‏اى است اين مسأله. ولكن به مقدارى كه به بعضى اشخاص كافى بوده باشد بحث مى‏كنيم به آن مقدار. عرض مى‏كنم بر اين كه ايشان مى‏فرمايد اگر مجنب از حرام فاقد الماء بود. متمكن از غسل نبود. تيمم كرد بدل از غسل. ايشان مى‏فرمايد بر اين كه اقوی اين است آن عرقى كه بعد از تيمم كه فاقد الماء المجنب عن حرام است آن عرقى كه بعد از تيمم از بدن او خارج مى‏شود آن عرق اقوی اين است كه محكوم به طهارت است. ولو احتياط اين است مادامى كه غسل نكرده است، ولو تيمم هم كرده باشد از آن عرقش اجتناب بكند. اين احتياط، احتياط استحبابى مى‏شود. بعد مى‏فرمايد و اذا وجد الماء اين متيمم وقتى كه واجد الماء شد در آن صورت عرقى كه از آن آب خارج مى‏شود از بدنش نجس است. آن آنى كه واجد الماء شد و تيمم سابقى تمام شد امدش و منحل شد غايتش حاصل شد و باطل شد تيممم سابق چون كه فاقد الماء است تيمم وظيفه فاقد الماء است. به مجرد وجدان الماء و تمكن على الاغتسال آن تيمم باطل مى‏شود. وقتى كه باطل شد، آن عرقى كه بعد از باطل شدن تيمم از بدنش خارج مى‏شود آن عرق باز نجس است. تا مادامى كه غسل نكرده است. و غسل تمام نشده است على ما تقدم.

بررسی رافع حدث بودن و مبيح بودن تيمم

 اين فرمايشى كه مى‏فرمايد در حال تيمم فاقد الماء عرقى كه از بدنش خارج مى‏شود، اقوی اين است كه پاك است اين مبتنى است بر يك مسأله مهمه‏اى كه مسأله معروفه است. و آن مسأله معروفه اين است آيا تيمم از محدث در جاهايى كه تيمم مشروع است و وظيفه محدث تيمم است آيا تيمم براى اين محدث رافع هست؟ آن حدثى كه المسمى بالجنابة است يا حيض است، و امثال ذلک است آن تيمم همان كارى را كه غسل مى‏كرد در حال تمكن همان كار را اين تيمم در حال عدم تمكن مى‏كند. آن جنابت را برمى‏دارد ديگر جنب نيست. منتهى فرق طهارت ترابيه با طهارت مائيه اين است طهارت مائيه رفع مطلق مى‏كند، بعد از اين كه جنب غسل كرد ليس بجنب على الاطلاق. ما دامى كه موجب ديگرى از جنابت حاصل نشده است جماع ديگرى، انزال ديگرى نشده است، اين شخص متطهر من الجنابة است. اين است. اين در طهارت المائية و اما الطهارة الترابية رفع اين موقت است. اين هم جنابت را برمى‏دارد، ولكن رفع اين جنابت را، رفعش موقت است. مادام غير متمكن و غير واجد للماء است. وقتى كه واجد الماء شد به همان سبب سابق جنب است. نه به جهت اين كه وجدان الماء اين را جنب مى‏كند تا كسى بگويد كه وجدان الماء اسباب جنابت نيست. نه، وجدان الماء جنب نمى‏كند. آن انزال سابقى يا غيبوبت حشفه سابقى كه آن جنابت را آورده بود در يك زمان آن جنابتش را موقتا آن تيمم رفع كرده بود. و اما نسبت به بعد آن زمان تيمم آن همان جنابت اوليه است.

بخواهيد علمى بحث كنيد اينجور مى‏فرماييد كه انزال منى كه شد يا فرض كنيد غيبوبة الحشفة شد شارع مكلف را اعتبار مى‏كند جنباً حتى يغتسل. تا مادامى كه غسل نكرده است اعتبار مى‏كند او را جنباً. منتهى در آن زمانى از اين زمان كه تيمم مشروع دارد مكلف در آن زمان اعتبار جنابت حذف شده است. اُعتُبر غير جنبٍ. نسبت به آن زمان. بدان جهت بعد از اين كه آن زمان تمام شد همان جنابتى است كه آن انزال منى يا غيبوبة الحشفة آورده است. آيا بر اين كه اين تيمم رافع است يا اين كه [مبيح] صلات است. صلات من باب المثال است. يعنى تيممم حدث را رفع نمى‏كند كالماء. فقط آنى كه مشروط به طهارت است او را مباح مى‏كند. چيزى كه مشروط به طهارت است، مثل اتيان اللصلاة و اتيان الطواف و امثال ذلک كه اينها مشروط به طهارت هستند آنها را مبيح مى‏كند. مثل صوم رمضان كه نمى‏شود انسان طلوع الفجر بشود بر او جنباً صوم را باطل مى‏كند، اين براى صوم بايد تيمم بكند. آن چيزهايى كه مشروط به طهارت هستند تيمم نسبت به آنها مبيح است. يعنى آنها را با تيمم مشروع مى‏شود اتيان كرد. و اما رفع الحدث فلا؛ رفع حدث نمى‏كند مثل طهارت مائيه. و به تعبير ديگر هر دو از طريقينى كه هست چه آنهايى كه مسلك مبيحيت دارند در باب تيمم چه مسلك رافعيت را ملتزم هستند لا ينبغی كه اينها ريب بكنند. اگر بعضى‏ها هم كه ريب كرده‏اند لا ينبغی جاى ريب نيست كه تيمم طهارت است. اين اشكالى در اين نيست كه تيمم طهارت است. خود قرآن مجيد و كتاب عزيز و اخبارى كه وارد شده‏اند دلالت مى‏كنند كه تيمم طهارت است. حيث اين كه خداوند متعال در آن آيه فرموده است ان كنتم جنب فاطهروا غسل كنيد. بعد كه در آخر مى‏فرمايد فلم تجدوا ماء فتيمموا اگر آب پيدا نكرديد تيمم بكنيد فلم تجدوا يعنى متمكن نشديد، على ما ذكرنا سيأتى تفسيرش فلم تجدوا يعنى تمكن نداشتيد، تيمم بكنيد در ذيلش مى‏فرمايد كه «مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»[3]، شما را تطهير كند. اين را مى‏دانيد كه اين ذيل فقط راجع به تيمم است. اين كه فرموده است فلم تجدوا ماء فتيمموا اين ذيل راجع به تيمم است. سرّش اين است، الان هم همين جور است. عرب طايفه عرب پيش آنها صورت را به خاك ماليدن. خاك را به بدن ماليدن اين غايت ظل الشخص است كه انسان بخواهد خودش را هيچ بكند در مقابل كسى و محر بكند، ذليل بكند صورتش را به خاك مى‏گذارد و مى‏مالد اين غايت او است. بدان جهت به آن عرب متعصب در آن زمان اين معنا امر صعبى بود كه چه جور خودمان را به خاك بماليم، مثل حيوانات. چون كه حيوانات خودشان را به خاك مى‏مالند. بدان جهت در ذيل خداوند مى‏فرمايد كه خداوند نمى‏خواهد بر شما حرج جعل كند ولكن يريد ليطهركم مى‏خواهد شما را تطهير كند. اين تيمم طهارت است. خود آيه مباركه دلالت مى‏كند.

 غير از اين آيه مباركه روايات هم همين جور است كه التيمم احد الطهورين. در آن روايت داشت فاذا تيمم فقد فعل احد الطهورين.[4] موثقه بود. در آن بحث مياه گفتيم كه طهور به معنا طهارت است اينجا فقد فعل احد الطهورين يعنى احد طهارتين را اتيان كرد. پس تيمم طهارت است در اين اشكال نيست. انما الكلام اين است كه طهارت رافعه است يعنى جنابت را برمى‏دارد و آن حدث را برمى‏دارد. حدث اصغر را برمى‏دارد. ديگر اين شخص مادامى كه متيمم است جنب نيست يا اين كه فقط مبيح است. نسبت به آن چيزهايى كه آنها مشروط به طهارت هستند، فقط آنها را مباح مى‏كند. اذا قمتم الی الصلاة در آنجا مى‏فرمايد فلم تجدوا ماء يعنى اذا قمتم الی الصلاة و آن محدث هم بود. فلم تجدوا ماء فتيمموا تيمم بكنيد. بدان جهت از اين آيه مباركه‏اى كه هست و از روايات استفاده مى‏شود كه آيا اين تيمم رافع است، يا مبيح است. اختلاف در اين است. كسى كه قائل است اين رفع را، رفع موقتى است. مثل طهارت مائيه است تمسك به اطلاقات بدليت كرده است. مرحوم حكيم[5] هم در مستمسك دارد كه للاطلاقات. يعنى الماء احد الطهورين يكفيک عشر سنين معنايش اين است كه اين طهارت است. طهارت مطلقه است منتهى طهارت است ولكن موقته است، مطلقه نيست مثل آن طهارت مائيه. ما لم تجد اين طهارت است و رفع حدث مى‏كند. و ظاهرا صاحب عروه هم همين مسلك را دارد. چون كه اين را طهارت رافعه مى‏داند فتوا داد در عروه. فرمود مادامى كه عرق خارج شد بعد از تيمم آن عرق محكوم به طهارت است مادامى كه واجد الماء نشده است. يعنى آن تيممش منتقض نشده است. تا مادامى كه تيمم باقى است آنى كه خارج مى‏شود از بدنش محكوم به طهارت است منتهى احتياط استحبابى كرده است. ولكن بعضى‏ها فرموده‏اند كه از روايات و از آيات غير از مبيحيت استفاده نمى‏شود. غير از مبيحيت امر آخر استفاده نمى‏شود كه جنب اذا لم يجد ما يتمم معنايش اين است كه آن كارى را كه اين جنب، آن كارى را كه جنب به واسطه طهارت مائيه مى‏كرد، همان كار را به طهارت ترابيه مى‏كند. از اين جا معلوم شد كه آن روايات كه التيمم اتراب احد الطهورين يكفى كشف سنين معنايش اين است. شما وقتى كه فرض كنيد به طهارت مائيه چه كار مى‏كرديد؟ مشروط به طهارت را اتيان مى‏كرديد. اين تراب تا ده سال كه فاقد الماء باشيد، اين خود اين روايت شاهد بر اين است كه ده سال كه گفته است مراد از فاقد الماء بودن نه اين كه آب نباشد، متمكن از استعمال آب نباشد تا ده سال. فرض كنيد مرضى دارد در بدنش جراحتى دارد كه تا ده سال نمى‏تواند غسل كند. اين تا اين كفايت مى‏كند. يعنى آن كارهايى را كه با طهارت مائيه شما مى‏كرديد تا ده سال اين طهارت ترابيه كافى است. اما عنوان جنب مرتفع مى‏شود. جنابت ندارد. اين از روايات استفاده نمى‏شود. روايات‏ دلالتى، آيه شريفه هم دلالت ندارد به اين معنا. آيه شريفه هم مى‏فرمايد اذا قُمت من اللصلاة. اگر مى‏خواهيد صلات را اتيان بكنيد غسل كنيد. متمكن نيستيد تيمم بكنيد. يعنى تيمم مبيح و طهارت للصلاة است. يعنى مبيح للصلاة است.

 و اما تيمم مثل وضو و مثل غسل فى انفسهما طهارت بوده باشند، وضو و غسل همين جور است ديگر. وضو و غسل فى انفسهما طهارت مستحب است. استحباب نفسى دارد. جنب ولو نصف شب بوده باشد غسل كند، غسل جنابت بعد از اين جنابت خود اين غسل استحباب شرعى نفسى دارد، مطلوب است. آن مستحب نفسى فى نفسه كه طهارت است، و رافع جنابت است و رافع حدث اصغر است در همان طهارت وجوب غيرى هم دارد. شرط صلات است. شرط ثوب است، شرط احرام است الى غير ذلک. كلام اين است كه در تيمم استحباب نفسيش محل كلام است كه فى نفسه طهارت بوده باشد. نه اين فقط مبيح للصلاة است. بلكه اگر كسى گفت بر اين كه اين تيمم را قبل الوقت هم مى‏شود كرد، نصف شب هم مى‏شود كرد، اين استحباب را هم اگر كسى ملتزم بشود باز رافع جنابت بودنش را نمى‏تواند اثبات كند. ولو رفع موقتى. چون كه ادله‏اى كه ما داريم غير از مبيحيت و اتيان اين اعمال كفايت مى‏كند در اتيان اين اعمال بيشتر از اين معنا را دلالت نمى‏كند. كما ذكرنا. بدان جهت از اينجا معلوم مى‏شود آنى كه صاحب عروه قدس الله نفس الشريف اقوی گفته است او به نظر ما غير الاقوی است. اقوی خلافش است. اقوی هم نباشد احتياط لزومى اجتناب از اين عرق است با تيمم. ثمر ما بين المسلكين يكى در اين مقام ظاهر مى‏شود ولكن نجاست اين مقام مهم نيست. چون كه نجاست حق را ملتزم نشده‏ايم. در موارد ديگرى كه موارد مهمه است اثر ظاهر مى‏شود. كجا؟ مثل اين كه فرض كنيد جنبى فاقد الماء بود تيمم كرد، بدل الغسل. الان متمكن از غسل نيست ولكن بول كرده است موجب حدث اصغر صادر شده است از او. خوب بعد از اين بول كردن، فرض بفرماييد كه متمكن از وضو هست يا متمكن از وضو هم نيست. براى وضو هم بايد تيمم بكند. اين وظيفه اين شخص چيست؟ بعد از اين كه جنب بود ولكن لعدم تمكنى على الاغتسال تيمم كرد. بعد از آن تيمم متمكن از اغتسال نشده است. ولكن حدث اصغر از او صادر شده است وظيفه‏اش چيست؟

 اگر گفتيم كه تيمم رافع جنابت است و رفع موقتى مى‏كند مادامى كه متمكن از غسل نشده است رفع شده است جنابت او، فرق اين رفع با رفع اغتسال در اطلاق و تقييد است غسل رفع مطلق مى‏كند حتى يحدث سببا آخر للجنابة. ولكن اين رفع اين موقت است مادامه لم يتمكن من الماء است. رفع مى‏كند موقتا. اين جنبى كه تيمم كرده بود براى غسل الان بول كرده است اين پاك است، جنب نيست. چون جنب نيست چون كه رفع شده است جنابتش موقتا. در همان وقت است. متمكن از غسل نيست. منتهى يك حدث اصغر از او صادر شده است. متمكن از وضو است، وضو بگيرد، متمكن نيست تيمم بدل از وضو بگيرد. اين نتيجه اين مسلك است. و اما آنهايى كه ملتزم شده‏اند كه نه اين فقط مبيح للصلاة است كما ذكرنا كه از ادله بيشتر از اين معنا استفاده نمى‏شود. اين شخص بعد از اين كه تيمم كرده بود للغسل الان هم بول كرد باز بايد تيمم للغسل بكند. آب هم داشته باشد بالوضو فايده ندارد. او را بريزد بيرون. يا نريزد بگذارد باشد وضو به درد نمى‏خورد. اين بايد تيمم بكند بدلا عن الغسل. چه واجد بشود نسبت به وضو واجد الماء بشود، چه نسبت به وضو واجد الماء نشود. چرا؟ چون كه در آيه شريفه اينجور فرموده است كه و ان كنتم جنباً فاطهروا اگر جنب بوديد غسل كنيد. بعد هم فرموده است فلم تجدوا ماء فتيمموا. تيمم از آن غسل بكنيد. ظاهرش همين است. اگر جنب هستيد غسل واجب است تيمم از آن غسل بكنيد. خوب الان اين شخصى كه بول كرد بلا اشكال. نماز هم جايز نيست چون كه حدث صادر شده است. بول كرده است. خوب جنب است. وظيفه‏اش چيست؟ غسل كند. وظيفه اول اين كه غسل كند. غسل متمكن نيست. چه كار كند؟ بايد تيمم بكند. تيمم بدل از غسل. وضو مسأله‏اش‏

 نيست. وضو مال غير الجنب است. اذا قمتم الی الصلاة فاغسلوا وجوهكم كه در ذيلش مى‏فرمايد و ان كنتم جنبا ذيل قرينه است كه آن صدر مال غير الجنب است. وظيفه غير الجنب است كه آن محدثى كه جنب نيست او بايد وضو بگيرد، متمكن نشد بدل از وضو، تيمم كند. اما اين شخص جنب است. فرض كلام اين است كه تيمم رفع جنابت نمى‏كند. جنب است وظيفه اوليه‏اش غسل كردن است. اگر غسل متمكن نشد بايد تيمم بكند بدل از غسل. اين فرق ما بين المسلكين و ثمره ما بين المسلكين است كه آيا تيمم مبيح غسل اللصلاة و غير اللصلاة لعلّ مشهور عند القدما همان مبيحيت بود. مبيحيت به اين معنا كه عرض مى‏كنم. آنهايى كه مشروط به طهارت است آنها را مى‏شود با تيمم اتيان كرد. روايات هم به اين معنا دلالت مى‏كند، آيه شريفه هم به اين معنا دلالت مى‏كند. آن روايت هم كه مى‏گويد التراب احد الطهورين يا التيمم احد الطهورين يعنى احد الطهارتين است ما اين را ملتزم هستيم ولكن كلام اين است كه طهارت رافعه است يا فقط طهارت مبيحه است. به اين معنا دلالتى نداريم. يا حكيم، يا قدس الله سره اين خصوصيت اين كه طهارت رافع است يا مبيحه است به اين خصوصيت دلالتى ندارد.

 يا آيه شريفه آن هم به مبيحه بودن دلالت دارد. بدان جهت نتيجه اين مى‏شود، شما هم بايد اينجور بعد از اين فتوا بدهيد انشاء الله كه اگر جنب تيمم كرد و فاقد الماء بود ثم بول كرد و موجب حدث اصغر صادر شد نماز كه مى‏خواند ولو متمكن از وضو باشد بايد به غسل تيمم بكند. ضم الوضو اگر متمكن از آب است بايد احتياط مستحب است بيشتر از اين نمى‏شود ملتزم شد. هذه كله هم نسبت به اين مسأله است.

 سؤال...؟ آخر ما اينها را بحث مى‏كنيم كه ببنيم كه ما هم اينجور بگوييم يا اينجور بگوييم.

سؤال...؟ آنها مسلك رافعى هستند كه گفتيم خلاف ظهور ادله است. ادله ظهورى در رافعيت ندارد. آخر پس چه مى‏گفتيم؟ حرف ما اين بود كه ادله تعمم آيه بوده باشد يا روايات بوده باشد يكى احد الطهورين از طهارين است، آن جامع طهارت را مى‏گويد اما خصوصيت رافعه بودن و مبيحه بودن را دلالت ندارد. يكى روايات يكفى است آن هم يكفى يعنى در اتيان مشروطا، آن كارى كه مى‏خواهى تا ده سال به دردت مى‏خورد. اين كافى است به تو. معنايش او است. آيه مباركه هم، بله و آن آيه مباركه هم كه اذا قمت من اللصلاة فغسلوا كه عرض كرديم و ان كنت جنب فاطهروا آن هم اتيان صلات را ميگويد. هذا كله فى المسئلة الثالثه. و اما مسأله رابعه‏اى كه با اين مسأله رابعه مرحوم سيد، مسائل عرق جنب از حرام را مسائل او را تمام مى‏كند.

حکم عرق غير بالغ جنب از حرام

مسألة 4: « الصبي الغير البالغ إذا أجنب من حرام ففي نجاسة عرقه إشكال‌ ، والأحوط أمره بالغسل إذ يصحّ منه قبل البلوغ على الأقوى ».^[6]

مسأله رابعه اين است كه اگر صبى غير بالغ اجنب عن حرام. فرض كنيد با يك زنى يا با يك دخترى جماع كرد به نحوى كه غيبوبة الحشفة حاصل شد. موجب جنابت كه غيبوبة الحشفة است انزل او لم ينزل. چون كه انزال معتبر نيست با غيبوبة الحشفة. اگر صبى غير بالغ مجنب شدند حرام. فرض بفرماييد با يك زنى زنا كرد. در اين صورت آن صبى بعد از اين عرق مى‏كند. عرق از بدنش خارج مى‏شود. آن عرقش نجس است يا نيست؟ بناءً بر اين كه عرق جنب از حرام نجس است كه صاحب عروه ملتزم است. يكى اين عرق خارج شد، صاحب عروه مى‏فرمايد كه فى نجاسته اشكالٌ اين صاحب عروه اين درياى فقه با وجود اين كه در مسأله سابقه كه گفت اذا اجنب من حلال ثم مع حلال گفت عرق نجس است. در اين مسأله كه مى‏رسد مى‏گويد وقتى كه صبى غير بالغ اگر مجنب از حرام شد فى نجاست عرقه اشكالٌ. احتياط مى‏فرمايد. مى‏فرمايد و الاحوط امره بالغسل. احوط اين است كه اولياء امر كنند او را به غسل كردن كه غسل جنابت را اتيان بكند. اين غسل جنابت را كه كرد، بعد از تمام الغسل عرقى را كه از او خارج مى‏شود، ديگر پاك است. غسل بكند قبل البلوغ. والاّ بعد البلوغ كه بماند واجب است بر خودش غسل كردن. براى اين كه جنب بايد غسل بكند. اعم از اين كه در صغر جنب بشود يا بعد البلوغ جنب بشود. فرقى نمى‏كند. قبل البلوغ غسل كند كه بعد از غسل كردن ديگر عرقش پاك مى‏شود. چرا؟ اذ يصّح من غسل. براى اين كه عبادات صبى صحيح است يكى هم از عبادات غسل جنابت است او صحيح مى‏شود. يعنى تمام مى‏شود و به تمام غسل جنابتش تمام مى‏شود.

بررسی مسأله در دو مقام

 اين را مى‏دانيد كه در اين مسأله ما بايد در دو مقام بحث كنيم. يكى اين كه اصلا عرق صبيى كه جنب از حرام است نجس هست يا نيست؟ اين يك مقام. بناءً بر اين كه عرق جنب از حرام نجس است. نجاست را هم نگوييم. مانعيت از صلات را بگوييد. فرقى نمى‏كند. عرق جنب از حرامى كه صبى غير بالغ دارد مانع از صلات هست، مثل آن عرق بالغ يا مانع از صلات نيست؟ اين يك مقام است. مقام ديگر اين است كه آيا اين صبى بدبخت قبل البلوغ غسل كند آيا اين غسلش و اغتسالش قبل البلوغ اين جنابت را رفع مى‏كند يا رافع اين جنابت اغتسال بعد البلوغ است؟ در اين دو مقام بحث مى‏شود. مى‏بيند صاحب عروه به مقام ثانى فتوا داد كه رفع مى‏كند جنابتش را ولكن در مقام اول احتياط كرد كه موجب نجاست بودن در او ملتزم شد كه بله، اشكال دارد احوط اين است كه از او اجتناب بشود. اين وجه اشكال چيست؟ وجه اشكال عبارت از اين است، كه صبى تكليف ندارد. در آن روايات فرمود ان كانت الجنابة من حرام. اگر جنابت از حرام بوده باشد. جنابت او از حرام نيست ولو زنا هم بكند كه او حرمت درباره‏اش نيست. صبى تكليفى ندارد. يكى هم از اين تكاليف حرمت است. جنابت او يعنى اين دخول حشفه او حرام نيست. چون كه حرام نيست بدان جهت خوب داخل مدلول روايات نمى‏شود.

 درست توجه كنيد مشتبه نشود امر به شما كما اين كه به بعضى‏ها مشتبه شده است، ما ديروز از ظهور جنابت رفع يد كرديم در روايات كه امروز هم تكرار كرديم. گفتيم متفاهم عرفى، عرف عام آنى كه از جنابت مى‏فهمد همان انزال المنى و دخول الحشفه را مى‏فهمد. عنوان جنابت، عنوان مشير است. ولو جنابت به حسب مستفاد از ادله شرعيه يك امر اعتبارى است در مقابل حدث اصغر. كه آنها دخول حشفه يا انزال منى موضوعش هستند، موجبش هستند. الاّ انّه به حسب متفاهم عرفى، متفاهم جنابت از حرام يعنى همان دخول حشفه حرام بوده باشد. انزال منى حرام بوده باشد. گفتيم عنوان جنابت، عنوان مشير است به اسباب يعنى به دخول الحشفة و انزال المنى. و اما ان كانت الجنابة من الحرام. اين عنوان حرام را ما عنوان مشير نگرفته‏ايم. ظاهر حرام اين است كه آن سببى كه آن انزالى كه شده است انزال حرام بوده باشد. حرام بوده باشد يعنى حرمت داشته باشد او ديگر. خوب صبى ولو دخول حشفه شده است در او، اين سبب موجود شده است ولكن حرام نيست. حرمت ندارد. ظهور وصف هم در فعليت است. درست توجه كنيد ظاهر اين روايات اين نيست كه دخول اين حشفه يا فرض كنيد انزال بر بالغين حرام بشود. كه بگوييد بله، صبى هم انزال كه نمى‏شود، والاّ بالغ مى‏شود. صبى هم دخول حشفه‏اى كرده است كه بر بالغين حرام است. اين ظاهر روايات اين نيست. ظاهر روايات اين است كه بر آن مجنبى كه عرق كرده است، سبب بر او حرام بوده باشد. دخول از او حرام بوده باشد. انزال از او حرام بوده باشد. ظاهرش اين است كه سؤال كرد از امام عليه السلام على ما فى الرواية فرمود ان كانت الجنابة، يعنى جنابتى كه سؤال مى‏كنى شخصش عرق كرده است من حرامٍ. حرام بوده بايد يعنى دخول حشفه حرام بوده باشد بر او، زنش نباشد شخص ديگر باشد. اجنبيه باشد يا انزال كذا بوده باشد به نحو استمنا بوده باشد معنايش اين است. بدان جهت صبى آن كارى را كه كرده است آن كار برايش حرام نيست. چون كه نيست پس روايات صبى را نمى‏گيرد. وقتى كه صبى را نگرفت، احتمال فرق هم مى‏دهيم. چون كه صبى تكليف ندارد ديگر شارع اين حكم عقوبتى را كه عرقش نجس است جعل نكرده است در حق او. بدان جهت رجوع به اصالة الطهارة مى‏شود. روايات نمى‏گيرد اين را. بدان جهت كسى اگر بخواهد بگويد اين روايات عرق فرض بفرماييد صبى را كه مجنب عن الحرام است مى‏گيرد بايد يكى از دو امر را ادعا كند. يا بگويد كه تكاليفى كه در شرع شارع جعل كرده است، صغار و كبار در آنها على حد سواء هستند، حتى در حد صبى مميز هم جعل كرده است. فرق نمى‏كند. حتى وجوب حرمت را. وجوب حرمت براى همه آن كسانى كه ايمان آورده‏اند مؤمن و مسلمان باشد ولو صبى باشد كه سابقا گفتيم صبى مميز حقيقتا مسلمان است يا ايها الذين آمنوا اذا قُمتم الی الصلاة»[7]، «يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم»[8] همه اين خطابات، همه اين مؤمنين را، همه مسلمين را مى‏گيرد. بلا فرق ما بين صغيرهم و كبيرهم. و شائبهم و شابهم همه را مى‏گيرد. غايت الامر آنى كه در صبى مرفوع است قلم المؤاخذه است. آنى كه صبى در صبى رفع شده است قلم الموأخذه است. او را مؤخذه نمى‏كنند كه چرا نماز ظهرت را نخواندى؟ مادامى كه محتلم نشده است، مادامى كه سن پانزده را پسر تمام نكرده است. مادامى كه نبات الشرع در آن محل مخصوص نشده است، مادامى كه اينها موجبات بلوغ موجود نشود رفع القلم است، يعنى قلم مؤاخذه مرفوع است. وقتى كه يكى از اينها موجود شد بالغ شد آن وقت يوضع عليه قلم المؤاخذة. هر عملى كه اتيان كرده است يا عملى را كه ترك كرده است بر ديگران واجب است بدان جهت در روايات دارد كه ان الصبيكم يؤخذ باللصلاة در چه مقدار از سن كه، اخذ به صلات مى‏شود؟ يعنى مواخذه به صلات مى‏شود. آنى كه مرفوع است در صبى قلم المؤاخذه است.

سيد حكيم قدس الله سره در يك جايى از مستمسك در اين بحث نفرموده است، در يك جايى از بحث فرموده است كه مرفوع قلم المؤاخذة است. اينجا فرموده است الزام برداشته شده است. اصل مشروعيت برداشته نشده است. اصل اين كه شارع منع كرده است از زنا، اين منع بر نداشته است از صبى. آن حدش كه منع به حد لزوم است اين الزام را برداشته است. اين اگر بوده باشد كه اين خيلى ضعيف است. چرا؟ اين مثل قول كسانى مى‏شود كه اذا نسخ الوجوب بقى الجواز. مثل او مى‏شود. الزام همان منع است. منع است كه ترخيص در فعل وارد نشده است. دو چيز ندارد. تحريم دو چيز نيست. منع و شى‏ء آخر كه حكم آخر را بردارد. تحريم همان منع است. منع است آن منع را برداشته است. اگر برداشته است پس حرام نيست به او.

 پس على هذا الاساسى كه هست يا بايد ادعا كند كه مرفوع قلم المواخذة است. اگر اين را ادعا كند مى‏گوييم كه نه اين حرف را پس بگيرد. اين حرف درست نيست. مرفوع نفس قلم تكليف است. چرا؟ چون كه در روايات حتم كرده است كه «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَ عَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يُفِيقَ وَ عَنِ الطِّفْلِ حَتَّى يَحْتَلِمَ»[9] ‌مجنون كه تكليف جعل نشده است به او. لغو است. آن مثل آن صبى غير مميز مى‏ماند. اين رفع يك نحو از رفع است. رفع قلم التكليف است. ظاهرش اين است كه قلم تشريع براى صبى و مجنون و نائم كه غافل محض است جارى نشده است يعنى تكليفى درباره اينها جعل نشده است. پس بدان جهت اين درباره صبى تكليفى نيست. پس اين دعوا درست نيست. اشكال نفرماييد كه آخر در روايات دارد ان كان من حلال، براى صبى حليت هم جعل نشده است. اين حليت هم اباحه هم جعل شرعى تكليف است. سابقا گفتيم حليت دو معنا دارد. يكى اباهه در مقابل ساير تكاليف او جعلى است. يك حليت به معنا عدم التحريم است كه كل شى‏ء حلال حتى تعرف حرام. اين حليت در مقابل عدم حرمت است. اين حليت معنايش عدم حرمت است. اينجا هم ان كان الجنابة من حلال يعنى لم يكن من الحرام. در مقابل حرام است. بدان جهت به صبى هم صدق مى‏كند بر اين كه اين جنابتش از حرام نيست. چون كه زنا بر اين حرام نبوده است. پس اين دعوا درست نيست ماند يك دعواى ديگر كه وقت اجازه نمى‏دهد بگوييم.