۳۰۱ _ أشدّ النّاس بلاء الأنبیاء ثمّ الأمثل فالأمثل یبتلی الرّجل على حسب دینه فإن کان فی دینه صلبا اشتدّ بلاؤه و إن کان فی دینه رقّه ابتلى على قدر دینه فما یبرح البلاء بالعبد حتّى یترکه یمشی على الأرض و ما علیه خطیئه.

ابتلاى پیغمبران از همه مردم سخت تر است و پس از آن هر که بآنها نزدیکتر باشد، مرد باندازه قوت دین خود بلا مى بیند اگر دین او محکم باشد ابتلاى او سخت است و اگر دین او سست باشد باندازه دین خود بلا مى بیند بلا بر بنده فرو مى آید تا همه گناهان او را پاک کند.

۳۰۲ _ أشدّ النّاس عذابا للنّاس فی الدّنیا أشدّ النّاس عذابا عند اللَّه یوم القیامه.

آنکه در دنیا مردم را بیشتر آزار کند در روز رستاخیز پیش خدا از همه مردم عذاب وى سخت تر است.

۳۰۳ _ أشدّ النّاس عذابا یوم القیامه من یری النّاس أنّ فیه خیرا و لا خیر فیه.

در روز رستاخیز از همه مردم عذاب آن کس سخت تر است که مردم گمان میکنند خیرى در او هست ولى خیرى در او نیست.

۳۰۴ _ أشدّ النّاس عذابا یوم القیامه عالم لم ینفعه علمه.

روز رستاخیز عذاب دانشمندى که از دانش خود بهره نمى برد از همه مردم سخت تر است.

۳۰۵ _ أشدّ النّاس حسره یوم القیامه رجل أمکنه طلب العلم فی الدّنیا فلم یطلبه و رجل علّم علما فانتفع به من سمعه منه دونه.

دو کس روز رستاخیز از همه مردم بیشتر حسرت میخورند یکى مردى که در دنیا براى طلب دانش فرصت داشته ولى به جستجوى آن برنخاسته است یکى دیگر مردى که دانشى بدیگرى آموخته و شاگرد وى از آن بهره مند شده ولى او بى بهره مانده است.

۳۰۶ _ أشدّکم من ملک نفسه عند الغضب و أحلمکم من عفى بعد المقدره.

نیرومندترین شما کسى است که هنگام غضب بر خود تسلط داشته باشد و بردبارترین شما کسى است که پس از قدرت از گناه کسان درگذرد.

۳۰۷ _ أشرف الإیمان أن یأمنک النّاس و أشرف الإسلام أن یسلم النّاس من لسانک و یدک.

بهترین ایمان آنست که مردم از تو در امان باشند و بهترین اسلام آنست که مردم از دست و زبان تو بسلامت مانند.

۳۰۸ _ أشرف الزّهد أن یسکن قلبک على ما رزقت و إنّ أشرف ما تسأل من اللَّه عزّ و جلّ العافیه فی الدّین و الدّنیا.

بهترین زهدها آنست که از آنچه دارى خشنود باشى و بهترین چیزى که از خدا توان خواست عافیت دین و دنیاست.

۳۰۹ _ أشعر کلمه تکلّم بها العرب کلمه لبید: ألا کلّ شى ء ما خلا اللَّه باطل.

بهترین شعرى که عرب گفته سخن لبید است که گوید بجز خدا همه چیز باطل است.

۳۱۰ _ اشفقوا تحمدوا و تؤجروا.

مهربان باشید تا شما را ستایش کنند و پاداش یابید.

۳۱۱ _ أشقى الأشقیاء من اجتمع علیه فقر الدّنیا و عذاب الآخره

از همه بدبختان بدبخت تر کسى است که فقر دنیا و عذاب آخرت را با هم دارد.

۳۱۲ _ أشکر النّاس أشکرهم للنّاس.

از همه مردم سپاسگزارتر آن کس است که بهتر سپاس مردم را مى گزارد.

۳۱۳ _ أشیدوا النّکاح و أعلنوه.

عقد نکاح را محکم کنید و آن را علنى سازید.

۳۱۴ _ أصابتکم فتنه الضّرّاء فصبرتم و إنّ أخوف ما أخاف علیکم فتنه السّرّاء من قبل النّساء إذا تسوّرن الذّهب و لبسن ربط الشّام و عصب الیمن و أتعبن الغنیّ و کلّفن الفقیر ما لا یجد.

فتنه سخت را دیدید و صبر کردید و من از فتنه اى سخت تر بر شما بیم دارم که از طرف زنان مى آید هنگامى که النگوى طلا بدست و پارچه هاى فاخر ببر کنند و توانگران را بزحمت اندازند و از فقیر چیزى که بدان دسترس ندارد بخواهند.
۳۱۵ _ أصدق الرّؤیا بالأسحار.
راست ترین خوابها را در سحرگاه توان دید.
۳۱۶ _ أصرم الأحمق.
با احمق آمیزش مکن.
۳۱۷ _ أصلح النّاس أصلحهم للنّاس.
بهترین مردم کسى است که براى مردم سودمندتر است.

۳۱۸ _ أصلح بین النّاس و لو تعنی الکذب.

میان مردم را باصلاح آر اگر چه با دروغ باشد.

۳۱۹ _ أصلحوا دنیاکم و اعملوا لآخرتکم کأنّکم تموتون غدا.

دنیاى خویش را اصلاح کنید و براى آخرت خویش بکوشید چنان که گوئى فردا خواهید مرد،

۳۲۰ _ اصنع المعروف إلى من هو أهله و إلى غیر أهله فإن أصبت أهله أصبت أهله و إن لم تصب أهله کنت أنت أهله.

با آن کس که سزاوار نیکى است و آن کس که سزاوار آن نیست نیکى کن، اگر نیکى تو باهل آن رسید چه بهتر و گر نه تو خود اهل آن هستى.

۳۲۱_ اضمنوا لی ستّا من أنفسکم أضمن لکم الجنّه أصدقوا إذا حدّثتم و أوفوا إذا وعدتم و أدّوا إذا ائتمنتم و احفظوا فروجکم و غضّوا أبصارکم و کفّوا أیدیکم.

شش چیز را از طرف خود براى من تعهد کنید تا من بهشت را براى شماها تعهد کنم وقتى سخنى مى گوئید راست گوئید و وقتى وعده مدهید وفا کنید. وقتى امانت به شما سپردند رد کنید، خویشتن را از آمیزشهاى ناپاک حفظ کنید، چشمهاى خود را «از نگاههاى ناروا» ببندید و دست خویش را «از اعمال ناپسند» نگهدارید.

۳۲۲ _ اضمنوا لی ستّ خصال أضمن لکم الجنّه لا تظالموا عند قسمه مواریثکم و أنصفوا النّاس من أنفسکم و لا تجبنوا عند قتال عدوّکم و لا تغلوا غنائمکم و امنعوا ظالمکم من مظلومکم.

شش صفت را براى من تعهد کنید تا بهشت را براى شما تعهد کنم، هنگام تقسیم ارث بیکدیگر ستم مکنید؛ با مردم به انصاف رفتار کنید و هنگام جنگ با دشمن ترسان مباشید و در غنائم خیانت مکنید و ظالم را از مظلوم دفع کنید.

۳۲۳_ اطلبوا الرّزق فی خبایا الأرض.

روزى را در نهانگاههاى زمین بجوئید.

۳۲۴_ اطلبوا العلم و لو بالصّین فإنّ طلب العلم فریضه على کلّ مسلم إنّ الملائکه تضع أجنحتها لطالب العلم رضا بما یطلب.

دانش را بجوئید اگر چه در چین باشد زیرا طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است و فرشتگان بال خویش را براى طالب علم پهن مى کنند زیرا از آنچه وى در طلب آنست خشنود هستند.

۳۲۵ _ اطلبوا الحوائج بعزّه الأنفس فإنّ الامور تجری بالمقادیر.

حوائج خویش را با عزت نفس بجوئید زیرا کارها جریان مقدر دارد،

۳۲۶ _ أطلب العافیه لغیرک ترزقها فی نفسک.

عافیت را براى دیگران بخواه تا نصیب تو شود.

۳۲۷ _ اطلبوا العلم من المهد إلى اللّحد.

از گهواره تا گور دانش بجوئید

۳۲۸ _ أطعموا طعامکم الأتقیاء و أولوا معروفکم المؤمنین.

غذاى خود را به پرهیزکاران بخورانید و نیکیهاى خود را در باره مؤمنان انجام دهید.

۳۲۹ _ اطلبوا الفضل عند الرّحماء من أمّتی تعیشوا فی أکنافهم و لا تطلبوه من القاسیه قلوبهم.

بزرگوارى را در پیش رحیمان امت من بجوئید و در پناه آنها زندگى کنید و آن را از سنگ دلان مجوئید.

۳۳۰ _ اطّلع فی القبور و اعتبر بالنّشور.

در قبرها بنگر و از رستاخیز پند آموز

۳۳۱ _ اطّلعت فی الجنّه فرأیت أکثر أهلها الفقراء و اطّلعت فی النّار فرأیت أکثر أهلها النّساء.

در بهشت نگریستم و دیدم که بیشتر مردم آن فقیرانند و در جهنم نگریستم و دیدم که بیشتر مردم آن زنانند.

۳۳۲ _ أطیب الکسب عمل الرّجل بیده.

بهترین کسبها آنست که مرد با دست خود کار کند.

۳۳۳ _ أطیب کسب الرّجل المسلم سهمه فی سبیل اللَّه.

بهترین کسب مرد مسلمان تیرى است که در راه خدا میاندازد

۳۳۴ _ أطیب الطّیب المسک.

بهترین بوهاى خوش مشک است.

۳۳۵ _ أعبد اللَّه کأنّک تراه فإن کنت لا تراه فإنّه یراک.

خداى را چنان پرستش کن که گوئى او را مى بینى اگر تو او را نمى بینى او ترا میبیند.

۳۳۶ _ اعتبروا الصّاحب بالصّاحب.

یار را بیار توان سنجید

۳۳۷ _ أعجز النّاس من عجز عن الدّنیا و أبخل النّاس من بخل بالسّلام.

عاجزترین مردم آن کس است که از کار دنیا عاجز ماند و بخیل ترین مردم آن کس است که در اداى سلام بخل ورزد.

۳۳۸ _ أعدی عدوّک نفسک الّتی بین جنبیک.

خطرناکترین دشمن تو نفس تو است که میان دو پهلوى تو است.

۳۳۹ _ أعدى عدوّک زوجتک الّتی تضاجعک و ما ملکت یمینک.

خطرناکترین دشمن تو همسر تو است که با تو همخوابه است و مملوک تو.

۳۴۰ _ أعدل النّاس من رضى للنّاس ما یرضى لنفسه و کره لهم ما کره لنفسه.

عادلتر از همه مردم کسى است که آنچه براى خود پسندد براى مردم نیز پسندد و آنچه بر خود روا ندارد بر مردم روا ندارد

۳۴۱ _ اعدلوا بین أولادکم بالنّحل کما تحبّون أن یعدلوا بینکم فی البرّ و اللّطف.

شما که میخواهید فرزندانتان در نیکى و محبت با شما بعدالت رفتار کنند در کار بخشش با آنها بعدالت رفتار کنید.

۳۴۲ _ أعذر اللَّه إلى امرئ أخّر أجله حتّى بلغ ستّین سنه.

هر کس را خداوند تا شصت سال زنده نگاهدارد در عذر را به روى او بسته است.

۳۴۳ _ أعروا النّساء یلزمن الحجال.

زنان را بى لباس بگذارید تا در خانه بمانند.

۳۴۴ _ أعزّ أمر اللَّه یعزّک اللَّه.

کار خدا را عزیز دار تا خدایت عزیز کند.

۳۴۵ _ أعزل الأذى عن طریق المسلمین.

مانع از راه مسلمانان دور کن.

۳۴۶ _ أعطی و لا توکئی فیوکأ علیک.

ببخش و تنگ مگیر که بر تو تنگ گیرند.

۳۴۷_ أعط السّائل و لو جاءک على فرس و أعط الأجیر حقّه قبل أن یجفّ عرقه.

به گدا چیزى بده و گر چه بر اسب بنزد تو آمد و مزد اجیر را پیش از آنکه عرقش خشک شود بپرداز.

۳۴۸ _ أعطیت جوامع الکلم و اختصر لی الکلام اختصارا.

کلمات جامع و پر معنى را بمن بخشیدند و سخن براى من پیچیده و مختصر شد.

۳۴۹ _ أعظم العباده أجرا أخفیها.

پراجرترین عبادت ها آنست که نهانتر باشد.

۳۵۰ _ أعظم النّاس همّا المؤمن یهتمّ بأمر دنیاه و أمر آخرته.

مؤمن از همه مردم گرفتارتر است زیرا باید بکار دنیا و آخرت هر دو برسد

۳۵۱ _ أعظم النّاس حقّا على المرأه زوجها و أعظم النّاس حقّا على الرّجل أمّه.

شوهر از همه کس بیشتر بر زن حق دارد و مادر از همه کس بیشتر بر مرد حق دارد.

۳۵۲ _ أعظم الخطایا اللّسان الکذوب.

سر گناهان، زبان دروغپرداز است.

۳۵۳ _ أعظم الظّلم ذراع من الأرض ینتقصه المرء من حقّ أخیه لیست حصاه أخذها إلّا طوّقها یوم القیامه.

بزرگترین ستمها آنست که مردى یکذراع زمین از حق برادر خویش بگیرد، هر ریگى که بدین طریق در تصرف او در آید روز رستاخیز در گردن او طوقى مى شود

۳۵۴ _ أعظم النّاس فی الدّنیا خطرا من لم یجعل للدّنیا عنده خطرا.

در دنیا قدر کسى بیشتر است که دنیا در نظرش قدر ندارد

۳۵۵ _ أعظم النّاس قدرا من ترک ما لا یعنیه.

عالیقدر از همه مردم کسیست که در آنچه بدو مربوط نیست مداخله نکند.

۳۵۶_ أعظم النّساء أحسنهنّ وجوها و أرخصهنّ مهورا.

بهترین زنان آن است که رویش خوبتر و مهرش کمتر است

۳۵۷ _ أعظم النّساء برکه أقلّهن مؤنه.

از همه زنان پربرکت تر آنست که خرجش کمتر باشد.

۳۵۸ _ أعقل النّاس أشدّهم مداراه للنّاس.

عاقلتر از همه مردم کسى است که با مردم بیشتر مدارا کند.

۳۵۹ _ اعقلها و توکّل.

زانوى شتر را ببند و توکل کن

۳۶۰ _ أعلم النّاس من جمع علم النّاس إلى علمه.

دانشمندتر از همه مردم کسى است که دانش دیگران را بدانش خود بیفزاید.

۳۶۱ _ اعلم أنّ الخلائق لو اجتمعوا على أن یعطوک شیئا و لم یرد اللَّه أن یعطیک لم یقدروا علیه أو یصرفوا عنک شیئا أراد اللَّه أن یصیبک به لم یقدروا على ذلک فإذا سئلت فاسأل اللَّه و إذا استعنت فاستعن باللَّه.

بدان که اگر جهانیان بخواهند چیزى بتو بدهند و خداوند نخواهد نمیتوانند و اگر جهانیان بخواهند چیزى را که خداوند براى تو خواسته از تو منع کنند نمیتوانند بنا بر این وقتى چیزى میخواهى از خدا بخواه و وقتى کمک مى جوئى از خدا بجوى

۳۶۲ _ اعلم أنّ ما أصابک لم یکن لیخطأک و ما أخطأک لم یکن لیصیبک.

بدان که آنچه بتو رسیده ناچار میرسید و آنچه از تو فوت شده بناچار فوت میشد.

۳۶۳ _ اعلم أنّ النّصر مع الصّبر و أنّ الفرج مع الکرب و أنّ مع العسر یسرا.

بدان که ظفر قرین صبر است و گشایش قرین رنج و بدنبال سختى سستى اى هست.

۳۶۴ _ اعلم أنّ القلم قد جرى بما هو کائن.

بدان که قلم تقدیر، بر همه شدنیها رفته است.

۳۶۵ _ اعلم أنّه لیس منکم من أحد إلّا مال وارثه أحبّ إلیه من ماله. مالک ما قدّمت و مال وارثک ما أخّرت.

بدانید که همه شما مال وارث خویش را از مال خویش بیشتر دوست دارید. مال تو آنست که از پیش میفرستى و مال وارث آنست که بجا میگذارى.

۳۶۶ _ أعمار أمّتی ما بین السّتّین إلى السّبعین.

عمرهاى امت من میان شصت و هفتاد سال است.

۳۶۷ _ اعمل عمل امرئ یظنّ أنّه لن یموت أبدا و احذر حذر امرئ یخشى أن یموت غدا.

چنان کار کن که گوئى هیچ وقت نخواهى مرد و چنان بیمناک باش که گوئى فردا خواهى مرد.

۳۶۸_ اعملوا فکلّ میسّر لما خلق له.

کار کنید زیرا هر کسى آنچه را براى آن ساخته شده بدست مى آورد.

۳۶۹ _ الأعمال بالنّیّه.

کارها وابسته به نیت است

۳۷۰ _ أعینوا أولادکم على البرّ من شاء إستخرج العقوق من ولده.

فرزندان خود را در خوب شدن کمک کنید زیرا هر که بخواهد مى تواند نافرمانى را از فرزند خود بیرون آورد.

۳۷۱ _ أغبط النّاس عندی مؤمن خفیف الحاذّ ذو حظّ من صلاه و کان رزقه کفافا فصبر علیه حتّى یلقى اللَّه و أحسن عباده ربّه و کان غامضا فی النّاس عجلت منیّته و قلّ تراثه و قلّت بواکیه.

خوشبخت ترین مردم در نظر من مؤمنى است که متعلقاتش کم و از نماز بهره ور باشد، روزى او بحد کفاف باشد و با آن بسازد تا بخداى خویش برسد، خداى را به خوبى پرستش کند و در میان مردم گمنام باشد، وقتى مرگش برسد ارثش کم باشد و گریندگانش انگشت شمار باشند.

۳۷۲ _ اغتنم خمسا قبل خمس شبابک قبل هرمک و صحّتک قبل سقمک و غناک قبل فقرک و فراغک قبل شغلک و حیاتک قبل موتک.

پنج چیز را پیش از پنچ چیز غنیمت شمار جوانى پیش از پیرى صحت پیش از بیمارى و ثروت پیش از نیازمندى و فراغت پیش از اشتغال و زندگى پیش از مرگ

۳۷۳ _ اغتنموا الدّعاء عند الرّقّه فإنّها رحمه.

بهنگام رقت دعا را غنیمت شمارید که رقت مایه رحمت است

۳۷۴ _ اغتنموا دعوه المؤمن المبتلى.

دعاى مؤمن مبتلا را غنیمت شمارید.

۳۷۵ _ أغد عالما أو متعلّما أو مستمعا أو محبّا و لا تکن الخامسه فتهلک.

دانشمند باش یا دانش آموز یا مستمع یا دوستدار علم و پنجمى مباش که هلاک خواهى شد.

۳۷۶ _ أغدوا فی طلب العلم فإنّ- الغدوّ برکه و نجاح.

در طلب علم زود خیز باشید زیرا زود خیزى مایه برکت و کام یابى است.

۳۷۷ _ اغسلوا ثیابکم و خذوا من شعورکم و استاکوا و تزیّنوا و تنظّفوا فإنّ بنی إسرائیل لم یکونوا یفعلون ذلک فزنت نساؤهم.

لباسهاى خود را تمیز کنید و موهاى خود را کم کنید، مسواک بزنید و آراسته و پاکیزه باشید زیرا یهودان چنین نکردند و زنانشان زناکار شدند.

۳۷۸ _ اغفر، فإن عاقبت فعاقب بقدر الذّنب و اتّق الوجه.

گناه کسان را ببخش و اگر مجازات میکنى بقدر گناه مجازات کن و صورت را میازار.

۳۷۹ _ أغفل النّاس من لم یتّعظ بتغیّر الدّنیا من حال إلى حال.

غافلتر از همه مردم کسى است که از تغیر احوال جهان پند نگیرد

۳۸۰_ أغنى النّاس من لم یکن للحرص أسیرا.

بى نیازتر از همه مردم کسى است که در بند آز نباشد.

۳۸۱ _ أفشوا السّلام بینکم تحابّوا.

سلام را آشکار کنید تا رشته دوستى شما استوار شود.

۳۸۲ _ أفشوا السّلام تسلموا.

سلام را آشکار سازید تا سلامت مانید.

۳۸۳ _ أفشوا السّلام و أطعموا الطّعام و صلوا الأرحام و صلّوا باللّیل و النّاس نیام تدخلوا الجنّه بسلام.

سلام را فاش کنید و طعام بخورانید، با خویشاوندان الفت گیرید و هنگام شب که مردم در خوابند نماز بخوانید تا وارد بهشت شوید.

۳۸۴ _ أفضل الأصحاب من إذا ذکرت أعانک و إذا نسیت ذکرک.

بهترین دوستان کسى است که وقتى یاد کردى ترا یارى کند و و وقتى فراموش کردى ترا بیاد آرد.

۳۸۵ _ أفضل الأعمال ثلاثه:التّواضع عند الدّوله و العفو عند القدره و العطیّه بغیر المنّه.

بهترین کارها سه چیز است، تواضع بهنگام دولت و عفو بهنگام قدرت و بخشش بدون منت.

۳۸۶ _ أفضل الأعمال أن تدخل على أخیک المؤمن سرورا أو تقضى عنه دینا.

بهترین کارها آنست که برادر مؤمن خویش را خوشحال سازى یا قرض او را بپردازى.

۳۸۷ _ أفضل الأعمال بعد الإیمان باللَّه التّودّد إلى النّاس

بهترین کارها پس از ایمان به خدا دوستى با مردم است.

۳۸۸ _ أفضل الأعمال الکسب من الحلال.

بهترین کارها کسب حلال است.

۳۸۹ _ أفضل الأعمال العلم باللَّه إنّ العلم ینفعک معه قلیل العمل و کثیره و إنّ الجهل لا ینفعک معه قلیل العمل و لا کثیره.

بهترین کارها خداشناسى است کارى که با دانش قرینست اندک و بسیار آن سودمند است و کارى که با نادانى قرینست نه اندک آن سود میدهد و نه بسیار.

۳۹۰ _ أفضل الأعمال الحبّ فی اللَّه و البغض فی اللَّه.

بهترین کارها دوستى و دشمنى در راه خداست.

۳۹۱ _ أفضل الإیمان أن تعلم أنّ اللَّه معک حیثما کنت.

بهترین اقسام ایمان آنست که بدانى هر جا هستى خدا با تست.

۳۹۲_ أفضل الإیمان أن تحبّ للَّه و تبغض للَّه و تعمل لسانک فی ذکر اللَّه و أن تحبّ للنّاس ما تحبّ لنفسک و تکره لهم ما تکره لنفسک و أن تقول خیرا أو تصمت.

بهترین اقسام ایمان اینست که براى خدا دوست بدارى و براى خدا دشمن بدارى و آنچه براى خود میخواهى براى مردم بخواهى و آنچه براى خود نمیخواهى براى دیگران نخواهى و سخن نیک بگوئى یا خاموش مانى.

۳۹۳ _ أفضل الإیمان الصّبر و السّماحه

بهترین خصال ایمان صبر و گذشت است.

۳۹۴_ أفضل الجهاد کلمه حقّ عند سلطان جائر.

بهترین جهاد سخن حقیست که پیش پادشاه ستمکار گویند

۳۹۵ _ أفضل الجهاد من أصبح و لم یهمّ بظلم أحد.

بهترین اقسام جهاد آنست که کسى روز آغاز کند و در اندیشه ظلم کسى نباشد.

۳۹۶ _ أفضل الحسنات تکرمه الجلساء.

بهترین کارهاى نیک آنست که جلیسان را عزیز دارى.

۳۹۷ _ أفضل الجهاد أن یجاهد الرّجل نفسه و هواه.

بهترین جهاد آنست که انسان با نفس و هوس خود پیکار کند.

۳۹۸ _ أفضل الدّعاء دعاء المرء لنفسه.

بهترین دعاها دعائیست که انسان براى خود میکند

۳۹۹ _ أفضل الدّنانیر دینار ینفقه الرّجل على عیاله.

بهترین پولها پولى است که انسان براى نان خوران خود خرج میکند.

۴۰۰ _ أفضل الصّدقه ما کان عن ظهر غنى و الید العلیا خیر من الید السّفلى و ابدأ بمن تعول.

بهترین صدقه ها اینست که در حال بینیازى صورت گیرد و دست دهنده بهتر از دست گیرنده است.